Ğazali
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ğazali (qozoqça: Qazali / Qazaly, rusça: Kazalinsk) — Qozoğiston Qizilörda viloyatining Qazaly tumanidagi şahar. U Sirdaryoning öng qirğoğida joylaşgan.
Tarixi
13Örta Osiyoning Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinişi davrida Qozalinsk 1853-yilda qal'a sifatida asos solingan va 1867-yilda şahar maqomiga ega bölgan. Rus manbasiga köra, harbiy istehkom V. A. Perovskiy körsatmasi bilan qurilgan, rasman Sirdaryo fort №1 deb atalgan va tugatilgan Aral istehkomi örniga qurilgan. Öşa 1867-yilda Sirdaryo viloyati taşkil etilib, şahar uning Qozalinsk uyezdi markazi bölgan.
Evgeniy Şuylerning (Eugene Schuyler) sözlariga köra, şahar „Markaziy Osiyodagi barça savdo yöllarining tutaşadigan joyida, Orenburgdan kelgan yöl Xiva, Buxoro va Toşkent yöllari bilan uçraşgan nuqtada“ joylaşgan edi. 19-asr oxirida aholisi taxminan 6 ming kişi bölgan. Şahar va tumanning iqtisodiy va ijtimoiy rivoji eng yuqori darajaga 1970-yillarda yetgan, söng Orol dengizi sathi keskin pasaya boşlagan. Şaharda 1848-yildan beri işlayotgan, Markaziy Osiyodagi eng qadimgi meteostansiyalardan biri bor.
Geografiyasi
13Şahar tekislikda, Sirdaryodan taxminan 1 km şimolda joylaşgan; relyef balandligi 55–65 m. Daryo eni 50–150 m, çuqurligi 0,7–3 m. Şahar janubdan toşqindan himoya qiluvçi tuproq dambasi bilan öralgan. Iqlimi keskin kontinental, quruq; yillik yoğin taxminan 130 mm. Qişda minimal harorat −38 °C, yozda maksimal 45 °C gaça yetadi. Ingliz manbasida iqlimi Kyoppen böyiça sovuq çöl (BWk) deb tasniflangan.
Rus manbasiga köra, Qozalinsk temir yöl stansiyasi (1903-yilda asos solingan) şahardan 12 km şimolda, Aytekebi posyolkasi hududida joylaşgan. Özbekça manbada esa stansiya şahardan 12 km şimolda emas, balki şahar stansiyadan 12 km janubda deb yozilgan. Şahar orqali Aytekebi — Birlik avtomobil yöli ötadi.
Aholisi
13Aholisi asosan qozoqlardan iborat; bir neça önlab rus eski e'tiqodçi-uralliklar oilasi ham yaşaydi. 2019-yil boşida aholi 5777 kişi (3053 erkak, 2724 ayol) bölgan. Ingliz manbasiga köra, 1999-yilgi röyxatda 7298, 2009-yilgi röyxatda 7686 kişi qayd etilgan. Aholi iş izlab Baykonur, Qizilörda va boşqa şaharlarga ketmoqda.
Iqtisodiyoti
13Orol dengizi va Sirdaryo deltasi qurib borişidan oldin aholining asosiy maşğuloti baliq ovlaş va baliqni qayta işlaş bölgan. Ğişt va baliq zavodlari işlagan; rus manbasiga köra, hozir ular yopilgan. Suğoriladigan yerlarda sabzavot va şoli yetiştiriladi. Şahar Orol atrofi ekologik ofat zonasiga kiradi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharning tarixiy qismi 19-asr oxiri — 20-asr boşlarining şaharsozlik majmuasi bölib, davlat ahamiyatidagi me'moriy yodgorlik hisoblanadi. Himoyalanadiganlar qatorida Ganibay uyi, G. Muratbayev xotira muzeyi binosi, şahar kutubxonasi (sobiq Ganibay masjidi), Noğay (Nuraliy) masjidi va R. Baglanova nomidagi tuman madaniyat uyi (sobiq çerkov, 1904) bor. Şahardan 17 km janubi-ğarbda, Urkendeu ovuli yaqinida Jankent (Yangikent) şahristoni (5–15-asrlar) joylaşgan.
Şaharda xonanda Roza Baglanova (1922–2011) tuğilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ğazali // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/819 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAĞazali. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/819
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/819
Raqamlarda
Aholi soni · 2021-yil
7 324 kişi
−4,7 %2009-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q1557559wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q981179wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.