Gazli gaz-neft koni
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Gazli gaz-neft koni — Buxoro viloyatining Romitan tumanidagi yirik tabiiy gaz va neft koni. ÖzME'ga köra, u Buxoro şahridan taxminan 100 km şimoli-ğarbda joylaşgan va 1956-yilda oçilgan. Zaxirasi böyiça ulkan konlar qatoriga kiradi: gazning umumiy zaxirasi 500 milliard m³ deb baholangan. Rusça Vikipediya ham Gazli konining aniqlangan gaz zaxirasini taxminan 500 milliard m³ deb körsatadi.1
Geologik tuzilişi
13ÖzME ma'lumotiga köra, kon hududi yura, bör, paleogen va neogen yotqiziqlaridan tuzilgan. Yura qatlamlari qalinligi 100 m gaça bölgan qizil rangli qumtoş va gillardan iborat, bör sistemasining esa barça yaruslari uçraydi. Kon çöziq, assimetrik antiklinal burmada joylaşgan; uning yonida Qurbonali va Köhnagumbaz braxiantiklinallari bor. Neogen qatlamlari böyiça struktura gumbazi juda keng: uzunligi 30 km, balandligi 30–40 m. Şimoliy qanoti yotiq, janubiysi esa 10–15° qiyalikda ançagina tikroq. Bör yotqiziqlarida burma gumbazi ikki qubbadan iborat bölib, ğarbdagisi köproq kötarilgan.
Gaz va neft uyumlari
13ÖzME'ga köra, eng yirik gaz uyumi turon yarusining pastki qismidagi gorizontda joylaşgan. Ayrim gorizontlarda faqat gaz, boşqalarida gaz bilan birga neft uyumlari aniqlangan. Gazning asosiy qismi metandan iborat (taxminan 94–95 foiz), unda oz miqdorda vodorod sulfid va karbonat angidrid bor. Gazli nefti nisbatan yengil bölib, oltingugurt va parafin miqdori kam. Alohida uyumlar ölçami bir neça kilometrdan oşmaydi: masalan, bir gorizontdagi gaz uyumining uzunligi 6,2 km, kengligi 3,6 km, neft uyumi esa 8,3 km ga 4,4 km.
Gazli şahri va zilzilalar
13Kon oçilişi bilan uning yonida aholi punkti paydo bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, Gazli 1956-yilda tabiiy gaz qazib oliş markazlaridan biri sifatida asos solingan, 1958-yilda işçi posyolkasi, 1977-yilda şahar maqomini olgan. U Qizilqum çölining janubida joylaşgan.
Rusça Vikipediyaga köra, 1976-yil 17-mayda kuçli zilzilalar seriyasi Gazlini deyarli butunlay vayron qilgan; magnitudasi 7,0 va 7,3 ga teng bölgan bu silkinişlardan oldin 8-aprelda ham yer qimirlagani sababli aholining köp qismi çodirlarda yaşagan va katta qurbonlarning oldi olingan. 1984-yil 20-martda xuddi şu öçoqda magnitudasi 7,2 bölgan yana bir zilzila röy berib, binolarga jiddiy zarar yetkazgan. Sakkiz yil içida 7 dan yuqori magnitudali zilzilalarning uç marta takrorlanişi seysmologiyada kam uçraydigan hol hisoblanadi. Ba'zi tadqiqotçilar bu zilzilalarni gaz konining jadal özlaştirilişi Yer pöstida qöşimça kuçlaniş hosil qilgani bilan boğlaydi; ungaça Gazli hududi zilzila jihatidan ança xavfsiz deb hisoblangan.
Ahamiyati
13ÖzME'ga köra, Gazli konidan Qozoğiston va Qirğizistonga gaz quvuri tortilgan. Kon Özbekistonning gaz sanoati rivojida muhim örin tutgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gazli gaz-neft koni // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3948 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGazli gaz-neft koni. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3948
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3948
Manbalar
1 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Газлиru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.