Gepatit

Gepatit (yunonça hepar, hepatos — «jigar») — jigar töqimasining yalliğlanişi bilan keçadigan kasalliklarning umumiy nomi. U yuqumli (asosan virusli) va yuqumsiz bölişi, ötkir yoki surunkali şaklda keçişi mumkin. Inglizça Vikipediyaga köra, gepatit dunyoda har yili bir milliondan ortiq odamning ölimiga sabab böladi; bu ölimlarning köpçiligi jigar sirrozi yoki jigar saratoni orqali bilvosita yuz beradi. Rusça Vikipediyaga köra, 28-iyul Butunjahon gepatitga qarşi kuraş kuni sifatida nişonlanadi.12

Eng köp tarqalgan sabab — A, B, C, D va E guruhlariga kiruvçi gepatit viruslari. Inglizça Vikipediyaga köra, A va E viruslari asosan ifloslangan suv va ovqat orqali, B virusi jinsiy yöl bilan, onadan bolaga va qon orqali, C virusi esa köpinça qon orqali, masalan, umumiy ignadan foydalanilganda yuqadi; D virusi faqat B virusi bilan birga uçraydi. Sitomegalovirus, Epşteyn-Barr virusi va sariq isitma virusi ham jigarni yalliğlantirişi mumkin.

ÖzME'ga köra, gepatit brutsellyoz, bezgak, zaxm kabi yuqumli kasalliklar va me'da-içakning surunkali kasalliklarida ham kuzatiladi. Mişyak, zaharli zamburuğlar, kampirçopon ösimligi, qişloq xöjaligi va rözğorda işlatiladigan zaharli kimyoviy moddalar hamda spirtli içimliklar bilan zaharlaniş yuqumsiz gepatitga olib keladi. Alkogolizmda kasallik oğir keçib, jigar töqimasining nobud bölişi (nekroz) bilan tugaşi mumkin. Inglizça Vikipediya bu sabablar qatoriga ayrim dorilar, autoimmun kasalliklar va alkogolsiz yoğ gepatozini ham qöşadi.

ÖzME'ga köra, ötkir gepatitda köz oqi va teri sarğayadi, jigar kattalaşib, öng qovurğa ostida oğirlik va oğriq paydo böladi, bemorning köngli ayniydi, qusadi, iştahasi yöqoladi, oğzida taxirlik seziladi. Rusça Vikipediyaga köra, sariqlik qonga jigar qayta işlay olmagan bilirubin ötganda yuzaga keladi, biroq sariqliksiz keçadigan gepatitlar ham köp uçraydi; ba'zan kasallik grippga öxşab boşlanadi.

Vaqtida davolanmagan ötkir gepatit surunkali şaklga ötadi, jigarning asosiy töqimasi asta-sekin biriktiruvçi töqima bilan almaşinib, jigar sirrozi rivojlanadi. Surunkali gepatitning boşida bemorning ahvoli deyarli özgarmaydi va u işlayverişi mumkin, ammo kasallik yaşirin davom etadi. Inglizça Vikipediyaga köra, A va E gepatitlari odatda bir-ikki oyda töla tuzaladi, B gepatitining ham köp holatlari özidan özi ötib ketadi, C gepatiti esa aksariyat hollarda surunkali tus oladi.

ÖzME'ga köra, köz oqi va badani sarğaygan bemor, harorati normal bölsa ham, yotoq rejimiga ötkazilişi va şifokor çaqirilişi lozim; zaharlaniş tufayli rivojlangan gepatitda esa darhol kasalxonaga yotqiziladi. Ovqat yengil hazm böladigan, uglevod, oqsil va vitaminlarga boy, yoği kam bölişi kerak: meva, sabzavot şarbatlari, asal, şirguruç, sut va tvorog tavsiya etiladi. Surunkali gepatitning oldini oliş uçun bemor uzoq vaqt, ba'zan bir-ikki yil davomida şifokor kuzatuvida bölişi va ovqatlaniş hamda dam oliş tartibiga amal qilişi zarur. Inglizça Vikipediyaga köra, A, B va D gepatitlarining oldini emlaş orqali oliş mumkin, surunkali virusli gepatitlar virusga qarşi dorilar bilan davolanadi, oğir jigar yetişmovçiligida esa jigar köçirib ötkaziladi.