Gepatit
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 223-b. — ziyouz.com
Gepatit (yun. hepar; hepatos — jigar) — jigar yalliğlanişi b-n keçadigan kasalliklar guruhi. Infeksion (virusli gepatit A, V, S, Ye, D) yoki noinfeksion G. (mas, ovqatdan zaharlaniş) hamda birlamçi va ikkilamçi infeksion G. böladi. G. brutsellyoz, bezgak, zaxm va b. infeksion kasalliklar, şuningdek surunkali me'da-içak kasalliklarida kuzatiladi. Mişyak, zaharli zamburuğlar, kampirçopon (geliotrop), sanoatda, q. x. va rözğorda işlatiladigan zaharlar (dixlofos, xlorofos, karbofos, alkogol)dan zaharlaniş ham G.ga sabab bölişi mumkin. Alkogolizmda G. oğir ötib, jigar irib ketişi (nekroz) mumkin. G. ötkir va surunkali böladi. Utkir G.da köz oqi va badan sargayadi, jigar kattalaşadi, jigar sohasida oğirlik va oğriq paydo böladi, bemorning köngli aynib, qusadi, iştahasi yöqoladi, oğzi taxir böladi. Ba'zan homiladorlik toksikozlarida ham ötkir G. röy beradi. Ötkir G. öz vaqtida davolanmasa, bemor parhez qilmasa, jigarning maxsus (parenximatoz) töqimasi biriktiruvçi töqima b-n almaşinadi (q. Jigar sirrozi). Ötkir G. ba'zan 2-3 oyga çözilib, surunkali G.ga aylanadi. Kasallikming boşlaniş davrida bemorning ahvoli deyarli özgarmaydi, hatto işlayveradi, kasallik esa zöraya boradi. Bemorning köz oqi va badani sarğayganda, t-rasi normal bölsa ham, öringa yotqizib, vraç çaqiriş kerak. G. zaharlaniş oqibati bölsa, bemorni darhol kasalxonaga joylaştiriş lozim. G. bölgan bemor yotişi, jigar sohasini issiq tutişi kerak. Bemor ovqatida oson hazm böladigan uglevod, oqsil va vitaminlar yetarli, yoğ kam bölişi zarur. Köproq höl meva, sabzavot şarbati, qand-şakar, murabbo, asal, oq non, şuningdek, yengil hazm böladigan ovqatlar — şirguruç, şovla, sut, qatiq, pişloq va tvorog buyuriladi (sutli ovqatlar va, ayniqsa, tvorogda jigar hujayralarini yemirilişdan saqdaydigan moddalar bor). Jigar funksiyasi kasallikdan keyin juda sekin asliga keladi. Surunkali G.ning oldini oliş uçun bemor uzoq vaqt (ba'zan bir-ikki yilgaça) sabrtoqat b-n oilaviy vraç nazoratida davolanişi, ma'lum tartib (ovqatlaniş va dam oliş)ga rioya qilişi kerak. Erkin Qosimov.
Q.: Jigar sirrozi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕПАТИТ (юн. hepar; hepatos — жигар) — жигар яллиғланиши б-н кечадиган касалликлар гуруҳи. Инфекцион (вирусли гепатит А, В, С, Е, D) ёки ноинфекцион Г. (мас, овқатдан заҳарланиш) ҳамда бирламчи ва иккиламчи инфекцион Г. бўлади. Г. бруцеллёз, безгак, захм ва б. инфекцион касалликлар, шунингдек сурункали меъда-ичак касалликларида кузатилади. Мишьяк, заҳарли замбуруғлар, кампирчопон (гелиотроп), саноатда, қ. х. ва рўзғорда ишлатиладиган заҳарлар (дихлофос, хлорофос, карбофос, алкогол)дан заҳарланиш ҳам Г.га сабаб бўлиши мумкин. Алкоголизмда Г. оғир ўтиб, жигар ириб кетиши (некроз) мумкин. Г. ўткир ва сурункали бўлади. Уткир Г.да кўз оқи ва бадан саргаяди, жигар катталашади, жигар соҳасида оғирлик ва оғриқ пайдо бўлади, беморнинг кўнгли айниб, қусади, иштаҳаси йўқолади, оғзи тахир бўлади. Баъзан ҳомиладорлик токсикозларида ҳам ўткир Г. рўй беради. Ўткир Г. ўз вақтида даволанмаса, бемор парҳез қилмаса, жигарнинг махсус (паренхиматоз) тўқимаси бириктирувчи тўқима б-н алмашинади (қ. Жигар циррози). Ўткир Г. баъзан 2-3 ойга чўзилиб, сурункали Г.га айланади. Касалликминг бошланиш даврида беморнинг аҳволи деярли ўзгармайди, ҳатто ишлайверади, касаллик эса зўрая боради. Беморнинг кўз оқи ва бадани сарғайганда, т-раси нормал бўлса ҳам, ўринга ётқизиб, врач чақириш керак. Г. заҳарланиш оқибати бўлса, беморни дарҳол касалхонага жойлаштириш лозим. Г. бўлган бемор ётиши, жигар соҳасини иссиқ тутиши керак. Бемор овқатида осон ҳазм бўладиган углевод, оқсил ва витаминлар етарли, ёғ кам бўлиши зарур. Кўпроқ ҳўл мева, сабзавот шарбати, қанд-шакар, мураббо, асал, оқ нон, шунингдек, енгил ҳазм бўладиган овқатлар — ширгуруч, шовла, сут, қатиқ, пишлоқ ва творог буюрилади (сутли овқатлар ва, айниқса, творогда жигар ҳужайраларини емирилишдан сақдайдиган моддалар бор). Жигар функцияси касалликдан кейин жуда секин аслига келади. Сурункали Г.нинг олдини олиш учун бемор узоқ вақт (баъзан бир-икки йилгача) сабртоқат б-н оилавий врач назоратида даволаниши, маълум тартиб (овқатланиш ва дам олиш)га риоя қилиши керак. Эркин Қосимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.