Gitega
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Gitega (avval Kitega) — Burundining siyosiy poytaxti va Gitega viloyatining ma'muriy markazi. Şahar mamlakat markazida, Burundi markaziy platosida joylaşgan.
Tarixi
13Şaharni 1912-yilda nemislar rejalaştirgan; öşa paytda Burundi Nemis Şarqiy Afrikasi tarkibida edi. Rus tilidagi Vikipediyada şahar nemislar tomonidan 1912-yilda asos solingani va Usumbura örnini Burundi qirolligi poytaxti hamda mvami (qirol) qarorgohi sifatida egallagani aytiladi. Belgiya boşqaruvi davrida Kitega Urundi rezidentligining ma'muriy markazi bölgan.
1959-yil 10-noyabrda papa Ioann XXIII bullasi bilan Gitega arxiyeparxiyasi taşkil etilgan. 1962-yil 1-iyuldan mustaqil Burundining poytaxti qariyb 57 yil davomida Bujumbura böldi, Gitega esa 1966-yilda monarxiya tugatilgunga qadar mvamilar qarorgohi bölib qoldi. 1990-yil 5-sentabrda papa Ioann Pavel II Afrika davlatlariga safari doirasida şaharga taşrif buyurdi.
2007-yil mart oyida prezident Pyer Nkurunziza poytaxtni Gitegaga qaytariş rejasini e'lon qildi. 2018-yil 24-dekabrda u parlament ma'qullagaç poytaxt Bujumburadan Gitegaga köçirilişini bildirdi. Parlament bu qarorni 2019-yil 16-yanvarda ma'qulladi; Bujumburaga iqtisodiy poytaxt maqomi saqlab qolindi. Inglizça Vikipediyaga köra, hukumatning barça tarmoqlari uç yil içida köçişi kutilgan. 2021-yil 7-dekabrda Gitegadagi gavjum qamoqxonada yonğin çiqib, kamida 38 kişi halok böldi, 69 dan ortiq kişi yaralandi.
Geografiyasi
13Gitega mamlakat markazida, tepaliklar bilan öralgan keng platoda joylaşgan. Şahar Bujumburadan (Tanganyika köli böyida) va Tanzaniya çegarasidan taxminan 62 km, Ruanda çegarasidan taxminan 72 km masofada. U Ruvironza va Rurubu daryolari qöşiliş joyidan bir neça kilometr janubi-ğarbda joylaşgan. Mamlakatdagi eng yirik Ruvubu milliy boği şahardan 26 km şarqda. Şahar markazining dengiz sathidan balandligi 1845 m.
Gitega — Burundining törtinçi yirik şahri. Şahar RN2 (Bujumburaga), RN15 (şimolga, Ngozi va Ruanda tomon), RN12 (şimoli-şarqqa, Karuzi va Muyinga viloyatlariga) va RN3 (janubi-ğarbga, Rumonge va Tanganyika köli tomon) milliy yöllari bilan boğlangan. Gitega aeroporti hozir faoliyat yuritmaydi, rus tilidagi Vikipediyada esa şaharda aeroport borligi aytilgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda Burundi Milliy muzeyi joylaşgan; rus tilidagi Vikipediyaga köra, unda boy etnografik kolleksiya jamlangan. Atrofda qirollik karyenda barabanlari ziyoratgohlari va ibvami (qirol saroyi) bor. Rus tilidagi Vikipediyada zamonaviy uslubdagi, mahalliy me'morçilik belgilariga ega qirollik saroyi tilga olingan. Gitega Şarqiy Afrikada kulolçilik buyumlari bozori bilan ham tanilgan.
Burundining oxirgi mvamisi Ntare V 1972-yil 29-aprelda Gitegada öldirilgan. Şaharda asosan xristian çerkovlari va soborlari (katolik, anglikan, baptist, Assambleyalar Xudo) hamda masjidlar mavjud. Ta'lim muassasalaridan Oliy qişloq xöjaligi maktabi (1983), kulolçilik böyiça san'at maktabi va Gitega Politexnika universiteti (2014) qayd etilgan.
Gitegada tuğilganlar orasida şahzoda, mustaqillik uçun kuraşçi va boş vazir bölgan Lui Rvagasore hamda Ntare V bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gitega // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/440 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGitega. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/440
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/440
Raqamlarda
Aholi soni · 2020-yil
135 ming kişi
+223 %2008-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q167551wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q967wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.