Gyottingen universiteti
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Gyottingen universiteti (rasmiy nomi — Georg Avgust nomidagi Gyottingen universiteti, nemisça Georg-August-Universität Göttingen) — Germaniyaning Quyi Saksoniya yeridagi Gyottingen şahrida joylaşgan davlat tadqiqot universiteti, mamlakatning eng nufuzli va qadimiy oliy öquv yurtlaridan biri. ÖzME uni Germaniyaning yirik universitetlari qatoriga qöşadi va 1737-yilda taşkil topgan deb körsatadi.12
Taşkil topişi
13Inglizça va rusça Vikipediyaga köra, universitet 1734-yilda Gannover kurfyursti, ayni paytda Buyuk Britaniya qiroli bölgan Georg II (Georg Avgust) farmoni bilan ta'sis etilgan, talabalar qabuli esa uç yildan keyin — 1737-yilda boşlangan; ÖzME keltirgan sana aynan şu ilk öquv yiliga töğri keladi. Muassasa Ma'rifatparvarlik ğoyalarini yoyiş maqsadida tuzilgan bölib, Inglizça Vikipediyaga köra, hozir Quyi Saksoniyadagi eng eski universitet hisoblanadi. Dastlab uning alohida binolari bölmagan: ma'ruzalar çerkov, monastir yoki professorlarning uylarida ötkazilgan.
Rivojlaniş davrlari
1318-asrda universitet erkin fikr va ilmiy izlanişga intiliş bilan tanilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, ilk yillarda u ayniqsa huquqşunoslik fakulteti bilan maşhur bölgan va 1837-yilga, ya'ni yuz yilligiga kelib «huquq universiteti» deb atalgan: talabalarning yarmidan köpi şu fakultetda öqigan. Rusça Vikipediyaga köra, 18-asrdayoq talabalar soni mingga yetib, u Yevropaning eng yirik oliy maktablaridan biriga aylangan. ÖzME'ga köra, 19-asr boşlarida Gyottingen madaniy va milliy-siyosiy harakatning muhim markazlaridan biri bölgan.
1837-yilda Gannover qiroli liberal konstitutsiyani bekor qilganiga qarşi çiqqan yetti professor — «Gyottingen yettiligi» işdan haydalgan; ular orasida tarixçi Fridrix Dalman va filolog aka-uka Yakob hamda Vilgelm Grimmlar bor edi. Aka-uka Grimmlar universitetda dars bergan va nemis tilining ilk katta luğati ustida işlagan.
Matematika va fizika markazi
13ÖzME'ga köra, universitet matematika, tarix, siyosiy va tabiiy fanlar böyiça yetakçi örin egallagan. Bu an'anani Karl Fridrix Gauss boşlab bergan; keyinçalik bu yerda Bernxard Riman, Feliks Kleyn, David Gilbert va German Minkovskiy işlagan. Rusça Vikipediyaga köra, Gilbert faoliyati tufayli 20-asr boşida Gyottingen «matematika makkasi»ga aylangan. Inglizça Vikipediya bu davrda Maks Born va Lyudvig Prandtl kvant mexanikasi hamda aerodinamika böyiça muhim tadqiqotlar olib borganini, J. Robert Oppengeymer esa şu yerda doktorlik darajasini olganini qayd etadi.
1933-yilda natsistlar hokimiyatga kelgaç, köplab professorlar, ayniqsa yahudiy kelib çiqişli olimlar, işdan çetlatilgan yoki mamlakatni tark etgan va universitetning ilmiy mavqei qattiq zarar körgan. 1945-yilda u Britaniya işğol zonasida qayta oçilgan.
Bugungi holati
13ÖzME'ga köra, universitet ilohiyot, huquq, tibbiyot, falsafa, iqtisod, ijtimoiy va tabiiy fanlar, örmonçilik, qişloq xöjaligi va boşqa yönalişlarda mutaxassislar tayyorlaydi; nazarda tutilgan davrda unda 30 mingga yaqin talaba öqigan, kutubxonasida 2 milliondan ortiq asar saqlangan. Rusça Vikipediya kutubxona fondini 4,5 million jild deb baholaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, universitet Germaniyaning yetakçi tadqiqot universitetlarini birlaştirgan U15 guruhiga kiradi, uning hisobiga köra, 47 Nobel mukofoti sovrindori u bilan boğliq.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gyottingen universiteti // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3009 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGyottingen universiteti. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3009
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3009
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: University of Göttingenen.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Гёттингенский университетru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 262–263-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 262–263-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.