Hayrat ul-abror
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Hayrat ul-abror (özbekça: Yaxşi kişilarning hayratlanişi) — Alişer Navoiy qalamiga mansub "Xamsa"ning birinçi dostoni. Asar pand-nasihat ruhidagi ta'limiy-axloqiy, falsafiy doston hisoblanadi.
Yaratilişi
13Doston 1483-yilda yozilgan va "Xamsa"ning birinçi dostoni hisoblanadi. U aruzning sareʼ bahrida yozilgan. Hajmi 3988 baytdan iborat.
Mazmuni
13Asar 64 bob va 20 maqolatdan taşkil topgan. U an'anaviy muqaddima — hamd va na't bilan boşlanadi. Navoiyning dunyo haqidagi qaraşlari şu muqaddimada aks etgan: unga köra, dunyoning boşi ham, oxiri ham, yaratuvçi ham, kuzatuvçi ham Allohdir: "Avval özung, mobayn özung, Barçaga xoliq, boriga ayn özung".
Şoir Alloh, borliq va inson haqida şunday fikr yuritadi: bir vaqtlar bu jahon yaşirin edi, yer ham, kök ham, kun ham, tun ham yöq edi. Allohga közgu kerak böldi va şu maqsadda dunyo maydonga keldi, ya'ni dunyo uning jamoliga oynadir. Alloh dunyoni gözal qilib yaratgan, lekin hammasidan insonni uluğ aylagan. Şu sababli inson tabiatning ham, jamiyatning ham gultoji sanaladi. Navoiy dunyoni Allohning namoyon bölişi, insonni esa uning markaziy siymosi deb biladi.
Dostonning 2 bobi ustozlar ta'rifiga, 2 bobi söz va undagi ma'noga bağişlangan. Söng Husayn Boyqaroga hamda pirlar — Bahouddin Naqşband va Xoja Ahrorga bağişlovlar keladi. 22-bobdan maqolatlar boşlanadi: 1-maqolat iymon, 2-maqolat islom, 3-maqolat şohlar haqida. Uçinçi maqolatda şoir şohga bevosita murojaat qilib, unga berilgan vazifalarni eslatadi: bergan ne'matiga şukr qiliş, xalqni xurram tutiş, uning haqini asraş. Adolatsizlik qilgan şohga adolat qilişni tavsiya etadi.
Har bir maqolat bitta mavzuga bağişlangan. Şoir avval mavzuni taniştiradi, unga munosabat bildiradi (tasdiqlaydi yoki inkor etadi) va mavzuga mos ibratli hikoya keltiradi.
Ta'siri
13Navoiy dostonda umr, uning mazmuni, tabiat, jamiyat va inson munosabatlariga oid savollar qöyadi, keyingi dostonlarda esa muayyan taqdirlar va voqealar misolida ularga javob beradi. Dostonda öşa davrning ijtimoiy turmuşi, xalq hayoti, urf-odatlari, din-diyonat va axloq-odob haqidagi qaraşlar ifodasini topgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Hayrat ul-abror // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1636 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHayrat ul-abror. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1636
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1636
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q25528819wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.