Iqlim boniteti
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Iqlim boniteti — biror hudud iqlimining qişloq xöjaligi ekinlari hosildorligiga qanday ta'sir qilişini baholaş; boşqaça aytganda, iqlimga boğliq tabiiy unumdorlikning miqdoriy körsatkiçi. Atama lotinça «bonitas» — «yaxşi sifat, aslilik» sözidan olingan. Agroiqlimşunoslikda bunga yaqin tuşunça «bioiqlimiy salohiyat» deb ham yuritiladi.1
Mohiyati
13ÖzME'ga köra, iqlim boniteti mutlaq birliklarda (masalan, gektaridan olinadigan sentner hisobidagi hosil) yoki nisbiy kattaliklarda, ya'ni ballarda ifodalanadi. U turli hududlarning iqlim resurslarini ekin östiriş uçun qulaylik darajasiga qarab bir-biri bilan soliştiriş imkonini beradi. Tuproqni sifat jihatidan baholaş (tuproq bonitirovkasi) bilan birga olinganda, iqlim boniteti turli tuproq-iqlim mintaqalarida tabiiy şaroitning iqtisodiy samaradorligini tavsiflovçi muhim körsatkiç bölib xizmat qiladi.
Rusça Vikipediyaga köra, bioiqlimiy salohiyat — ma'lum hududdagi yerning bölişi mumkin bölgan biologik mahsuldorligini belgilovçi iqlim omillari majmui. Bu tuşunça ösimlik hosildorligining iqlimning ikki asosiy omili — issiqlik va namlikka qarab qonuniy özgarişiga asoslanadi. Uni hisoblaşning bir neça matematik usuli taklif etilgan.
Baholaş usullari
13ÖzME'ga köra, iqlimni baholaş usullari hosildorlikni issiqlik va namlik zaxiralari bilan boğlovçi va ösimlikning haqiqiy hamda imkoniy biologik mahsuldorligini taqqoslovçi miqdoriy munosabatlarga tayanadi. Bu sohada rus olimi D. I. Şaşko işlab çiqqan usul eng keng tarqalgan; uning agroiqlimiy resurslarga bağişlangan asarini Rusça Vikipediya ham asosiy manba sifatida keltiradi.
Dehqonçilikda iqlimning amaldagi unumdorligini aniqlaş uçun resurslardan foydalaniş koeffitsiyenti qöllanadi. Masalan, ğöza uçun bu koeffitsiyent ösimlik rivojlanişiga zarur bölgan 10° dan yuqori köp yillik örtaça haroratlar yiğindisining haqiqiy haroratlar yiğindisiga nisbati orqali topiladi. ÖzME'da keltirilgan hisoblarga köra, namlik maqbul bölganda ekinning imkoniy hosildorligi haqiqatda olinayotgan hosildan 2–3 baravar yuqori böladi. Hozirgi navlar Quyoş nurining örtaça atigi 3 foizini fotosintezga sarflaydi, şu sababli iqlim zaxiralaridan töliqroq foydalaniş uçun yuqori samarali yangi navlar yaratiş va agrotexnikani takomillaştiriş zarur deb hisoblanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Iqlim boniteti // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2990 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIqlim boniteti. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2990
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2990
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Биоклиматический потенциалru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 4-jild, 461–462-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 461–462-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.