Ismoilbek Gasprinskiy

+ Ismoilbek Gasprinskiy (Gaspralik; 1851–1914) — qrim-tatar ma'rifatparvari, yozuvçi, publitsist va noşir, Rossiya imperiyasi musulmonlari orasida keng yoyilgan jadidçilik harakatining asosçisi. ÖzME'ga köra, u 1851-yil 21…

+ ## Oilasi va tahsili

+ Uning otasi Mustafo Gasprinskiy Rossiya harbiy xizmatidagi zodagon zobit bölib, Yalta yaqinidagi Gaspra qişloğidan çiqqan; familiyasi ham şu qişloq nomidan olingan. Ismoilbek avval qişloq musulmon maktabida, söng Oqmaçit…

+ ## Qaraşlari

+ ÖzME'ga köra, Gasprinskiy 1881-yilda Simferopolda çiqqan «Rusiya musulmonligi» risolasida Yevropa sivilizatsiyasidan kör-körona nusxa olişga qarşi çiqqan, uni tanqidiy qabul qilişga, musulmonlarni ilm-fan va texnika yutu…

+ ## Usuli jadid maktablari

+ Gasprinskiy musulmon maorifini tubdan isloh qiliş, maktablarda dunyoviy fanlarni öqitişni asosiy maqsad qilib olgan. ÖzME'ga köra, u 1884-yilda Boqçasaroyda ilk «usuli jadid» — yangi usul maktabini oçgan. Bolalar uçun «X…

+ ÖzME'ga köra, Gasprinskiy maktab islohoti loyihasini Turkiston general-gubernatori N. O. Rozenbaxga yuborgan, rad javobini olgaç esa 1893-yilda özi Turkistonga kelib, [[m:687|Buxoro]], [[m:683|Samarqand]] va [[m:572|Toşk…

+ ## Noşirlik faoliyati

+ Gasprinskiyning eng maşhur işi — 1883-yil 10-apreldan çiqa boşlagan «Tarjimon» gazetasi. Rusça Vikipediyaga köra, u uzoq vaqt Rossiyadagi yagona turkiy tildagi davriy naşr bölgan, qariyb 35 yil çiqib, 1918-yil fevralda y…

+ ## Siyosiy faoliyati

+ ÖzME'ga köra, Gasprinskiy umummusulmon qurultoyini çaqiriş uçun Kavkaz, Volgaböyi, Misr va Hindistonga borgan, 1905–1906-yillardagi Butunrossiya musulmonlari kongresslarida faol qatnaşgan va «Ittifoq ul-muslimin» partiya…

+ ## Adabiy merosi va xotirasi

+ Gasprinskiy «Dor ur-rohat musulmonlari» ilmiy-fantastik asari, «Yuz yildan söng» romani va «Turkiston ulamosi» kitobi muallifi. Rusça Vikipediyaga köra, u Boqçasaroydagi Zanjirli madrasa hududiga dafn etilgan.