Istisqo

Istisqo (arabça) — organizmning tabiiy böşliqlarida yoki töqimalarida, ayniqsa teri osti yoğ qatlamida suyuqlik ortiqça töplanib qoliş holati. Bu suyuqlik qon tomirlaridan sizib çiqqan, yalliğlanişga xos bölmagan suyuqlik — transsudatdir. Rusça Vikipediyaga köra, «istisqo» (rusça «vodyanka») hozirgi tibbiyotda eskirgan umumiy taşxis hisoblanadi; uning örniga suyuqlik qayerda yiğilganini aniq körsatadigan atamalar işlatiladi. Inglizça Vikipediya bu holatni şiş (edema) tuşunçasi bilan birga körib çiqadi.12

ÖzME'ga köra, istisqo suyuqlik qaysi a'zoda töplanganiga qarab farqlanadi va har bir turi alohida nom bilan ataladi: köz istisqosi — gidroftalm, boş miya istisqosi — gidrotsefaliya, plevra böşliği istisqosi — gidrotoraks, qorin böşliği istisqosi — assit, baçadon nayidagisi — gidrosalpinks, moyak pardalaridagisi — gidrotsele, yurak xaltasidagisi — gidroperikard, böğimdagisi — gidroartroz. Bundan taşqari, homiladorlar istisqosi, uruğ tizimçasi istisqosi va köz yoşi xaltaçasi istisqosi ajratiladi. Rusça Vikipediyaga köra, homiladorlar istisqosi keç toksikozning bir körinişidir, buyrak istisqosi esa gidronefroz deb ataladi.

ÖzME Abu Ali ibn Sino istisqoning yana bir xili — noğorasimon, ya'ni «yel istisqosi»ni ham alohida ajratganini qayd etadi.

ÖzME istisqoni umumiy va mahalliy turlarga böladi. Umumiy istisqo yurak-qon tomir tizimi kasalliklarida, buyrak xastaliklarida, organizm qattiq holdan toyganda va oqsil yetişmaganda paydo böladi. Yurak sababli kelib çiqqan şişlar köproq tananing pastki qismida sezilarli böladi. Mahalliy istisqo esa köpinça tananing biror qismidagi venalar — masalan, darvoza venasi yoki son venasi — qisilib qolişi natijasida yuzaga keladi.

Inglizça Vikipediyaga köra, şişning sabablari orasida vena yetişmovçiligi, yurak yetişmovçiligi, buyrak va jigar kasalliklari, qonda oqsil kamligi, çuqur vena trombozi, infeksiyalar, ayrim dorilar va limfa yöllari faoliyatining buzilişi bor. Uzoq vaqt qimirlamay ötiriş yoki tik turiş, homiladorlik ham oyoqlarda suyuqlik yiğilişiga olib kelişi mumkin. Şiş tösatdan paydo bölsa yoki oğriq va nafas qisişi bilan birga kelsa, bu xavfliroq belgi hisoblanadi.

ÖzME'ga köra, istisqo paytida organizmdagi moddalar almaşinuvining barça turlari izdan çiqadi; bu töqimalarning distrofiyasiga, hatto irib ketişiga sabab bölişi mumkin. Davolaşda eng avval istisqoni keltirib çiqargan asosiy kasallik bartaraf etiladi, suyuqlik juda köp töplanganda esa uni jarrohlik yöli bilan çiqariladi. Inglizça Vikipediyaga köra, natriy uşlanib qoliş bilan boğliq hollarda tuzni kamaytiriş va siydik haydovçi dorilar tavsiya etiladi, oyoq şişlarida esa oyoqni balandroq qöyiş va maxsus siquvçi paypoqlar foydali böladi.