Izeh
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Izeh (fors. ايذه; lur tilida: Malemir) — Eronning janubi-ğarbidagi Xuziston ostonida joylaşgan şahar. U Izeh şahristonining va uning Markaziy bakhşining ma'muriy markazi hisoblanadi.
Tarixi
13Rus tilidagi Vikipediyaga köra, şahar Ayapir (Ayapir) nomli kiçik toğli podşohlikning markazi sifatida vujudga kelgan. Bu hudud keyinçalik Elam hukmdorlari imperiyasi tarkibiga kiritilgan. Elam davridan bir qança qoya barelyeflari saqlanib qolgan: ularning aksariyati diniy mazmunda, ba'zilarida esa şohlik saroyi hayotidan lavhalar tasvirlangan. 2008-yilda Eron hukumati taşabbusi bilan bu barelyeflar YUNESKOning Butunjahon merosi röyxatiga kiritiş uçun taklif etilgan.
Keyingi davrlarda şahar Izaj (Idaj), şuningdek Malamir (Mal-Emir) nomlari bilan tanilgan va Xazaraspidlar poytaxti bölgan. Hozirgi Izeh nomini 1935-yilda olgan.
2022-yil 16-noyabrda Mahsa Amini bilan boğliq davom etayotgan norozilik namoyişlari paytida Izehdagi jamoat bozorida qurolli hujum sodir bölgan; natijada bir neça kişi, jumladan Kian Pirfalak kabi yoş bolalar ham halok bölgan yoki yaralangan.
Ingliz tilidagi Vikipediyada arxeologik tadqiqotlar haqida ham ma'lumot bor. Henry T. Wright 1976-yil yanvarida Izehda birinçi tadqiqotni olib borgan. Keyingi yillarda Mozhgan Jayez Izeh tekisligi va uning atrofini qayta örgangan. Ğor va qoya panohlaridan topilgan toş buyumlar Yuqori paleolit, epipaleolit va ilk neolit davrlarida bu joylardan takror-takror foydalanilganini körsatadi. Sönggi tadqiqot mavsumida 39 ta qoyaga öyilgan inşoot (toğ jinsiga öyilgan hovonça va havzalar) qayd etilgan; ularning aniq sanasini hozirça belgilab bölmaydi.
Geografiyasi
13Şahar Xuzistonning şimoli-şarqida, ğarbiy Zagros toğli hududida, dengiz sathidan 824 metr balandlikda joylaşgan. U viloyat markazi Ahvozdan taxminan 120 km şimoli-şarqda, Isfahondan esa taxminan 190 km janubi-ğarbda joylaşgan.
Bahor-yoz mavsumida mötadil va yumşoq iqlim ustun; qişi esa butun Xuzistondagi eng sovuq qişlardan biri hisoblanadi. Ingliz tilidagi Vikipediyada iqlim issiq yozli örtayer dengizi iqlimi (Köppen: Csa) deb ta'riflanadi: yozi jazirama va yoğinsiz, qişi qulay, birmunça yomğirli, tonglari sovuq va köpinça ayozli.
Aholisi
132006-yilgi röyxatga olişda şahar aholisi 20 127 xonadonda 103 695 kişi, 2011-yilda 27 084 xonadonda 117 093 kişi, 2016-yilda 30 066 xonadonda 119 399 kişi bölgan. Milliy tarkibda baxtiyorlar ustun. Aholining aksariyati lur tilining fors-baxtiyor şevasida sözlaşadi.
Iqtisodiyoti
13Izeh muhim mintaqaviy qişloq xöjaligi markazi; asosiy mahsuloti — guruç. Toğ-kon sanoati ham ança rivojlangan. Şaharda toğ jinslari va minerallar konlari bor, u öz töğoni bilan ham tanilgan.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Izeh qadimiy yodgorliklari bilan maşhur. Ular orasida Kul-e Farah, Eşkaft-e Salmon, Xongajdar, Tagh-e Tavila, Şir-e Sangi (Toş şer qabristoni), Şahsavar barelyefi, Xong-e Kamalvand, Xong-e Ajdar, Xong-e Yaralivand, Qalesard qişloği va Şeyvand barelyefi bor.
Şahardan çiqqan taniqli kişilar qatorida futbolçi va murabbiy Iman Mobali, yunon-rim kuraşçilari Pouya Dadmarz, Ramin Taheri, Iman Mohammadi va Behrouz Jamşidi, şoir va yozuvçi Ali Salehi, hujjatli film rejissyori Mahmoud Rahmani, olim va siyosatçi Safdar Hosseini tilga olinadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Izeh // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/857 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIzeh. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/857
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/857
Raqamlarda
Aholi soni · 2016-yil
119 ming kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q430308wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q12223449wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.