Kakaydi neft koni

Kakaydi neft koni — Surxondaryo viloyatining Jarqörğon tumanidagi neft koni. ÖzME'ga köra, u Jarqörğon şahridan 20 km şimoli-şarqda joylaşgan, 1939-yilda bu yerda birinçi bor sanoat ahamiyatiga ega neft olingan, 1940-yilda esa kon foydalanişga topşirilgan. Surxondaryo vohasidagi eng eski neft konlaridan biri hisoblanadi.

ÖzME ma'lumotiga köra, kon haqidagi ilk ma'lumotlar 1914-yilga tegişli. 1934-yilda ötkazilgan geologik syomka hududda antiklinal struktura borligini körsatgan, 1937-yilda birinçi razvedka quduği qazilgan. Ikki yildan söng paleotsen ohaktoşlaridan sanoat miqyosidagi neft oqimi olingan. Şu tariqa kon tadqiqotdan amaliy foydalanişgaça bir neça yil içida yetib kelgan.

Kon joylaşgan hudud bir neça tepalikdan iborat bölib, soylar bilan kesilgan. ÖzME'ga köra, kon kesimida bör, paleogen va neogen yotqiziqlari aniqlangan. Eng çuqur — 73-quduqda bör qatlamlari 120 m gaça oçilgan; paleogen yotqiziqlarining qalinligi 780–790 m, neogenniki esa 560–840 m. Butun kesim ohaktoş, mergel, qumtoş, gil va ularning aralaşmalari navbatlaşib kelgan jinslardan tuzilgan.

Tektonik jihatdan Kakaydi strukturasi Jayronxona — Kattaboş antiklinalining bir qismi bölib, Surxon megasinklinali tarkibiga kiradi. ÖzME'ga köra, u tor, uzun va assimetrik şaklga ega, şimoli-şarq tomonga çözilgan, şimoli-ğarbiy qanoti qiyaroq. Strukturaning ölçami 18,5 km ga 1,8 km, balandligi 175 m. Jinslarning yotiş burçagi gumbazda 7–10°, şimoli-ğarbiy qanotda 50–65° gaça, janubi-şarqiy qanotda 30–40° gaça yetadi. Neft uyumining maydoni 592 gektar, balandligi 100 m.

ÖzME'ga köra, kon hududida 25 ta quduqda 124 ta obyekt sinovdan ötkazilgan. Ularning 22 tasida suvsiz neft, 4 tasida neft va gaz, 71 tasida neft bilan suv, 28 tasida faqat suv olingan. Sanoat ahamiyatiga ega uyumlar birinçi, ikkinçi va uçinçi gorizontlar bilan boğliq. Quduqlarning dastlabki unumi sutkasiga 20 tonna atrofida bölgan, qatlamning boşlanğiç bosimi taxminan 12,3 MPa, gaz omili esa har tonna neftga 1–2 m³ ni taşkil etgan.

Vaqt ötişi bilan kon unumi pasaygan. ÖzME ma'lumotiga köra, 2001-yilgaça bu yerdan jami 3,4 million tonna neft olingan. Ensiklopediya yozilgan paytda 25 ta quduq işlab turgan, ularning örtaça unumi sutkasiga neft böyiça 1,7 tonna, suyuqlik böyiça esa 44,2 tonna bölgan. Bu raqamlar kondan çiqayotgan suyuqlikning katta qismi suv ekanini, ya'ni kon özlaştirişning keçki bosqiçida turganini körsatadi.