Kaşf al-Mahjub
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kaşf al-Mahjub (forsça: كَشف الْمَحجُوب, inglizça izohda — «Yaşirinning oçilişi») — fors olimi al-Hujviriy tomonidan 11-asrda tuzilgan, tasavvuf haqidagi birinçi rasmiy fors risolasi. Asarda tasavvuf ta'limoti va amaliyotining töliq tizimi bayon etilgan.
Yaratilişi
13Asarni yozişda al-Hujviriy Ğaznada qoldirgan kitoblaridan ayrilgani sababli qiyinçilikka duç kelgan. Şu bois kitobni yoziş unga ança vaqt olgan bölişi mumkin. U bilim izlab kamida 40 yil sayohat qilgan: Suriya, Iroq, Fors, Kohiston, Ozarbayjon, Tabariston, Kirmon, Katta Xuroson, Movarounnahr, Bağdod va boşqa joylarga borgan. Kitobda Bilol qabrini (Damaşq) va Abu Sa'id Abul Xayrni (Xurosondagi Mayhana qişloği) ziyorat qilgani alohida ta'kidlangan.
Muallif köp tasavvuf şayxlari bilan uçraşgan, ammo Junayd Bağdodiy yönalişiga amal qilgan va «mastlik»dan köra «huşyorlik»ni qabul qilgan. Şu orqali heç kim diniy qonundan ozod emasligini körsatgan va tasavvuf islom tamoyillariga töla mos ekanini ta'kidlagan. U şunday yozgan: «Men yolğiz Xurosonning özida uç yuzdan ortiq avliyo bilan uçraşdim…» Uşbu ziyoratlar uning komil murşid izlaşini aks ettiradi. Uçragan olimlardan Şayx Abul Abbos Ahmad ibn Muhammad al-Aşqoniy va Şayx Abul Qosim Ali Gurgoniy nomlarini alohida hurmat bilan eslaydi.
Mazmuni
13Asarda tasavvufning ta'limot va amaliyotlari töliq tizim sifatida berilgan. Tasavvufdagi bahsli masalalar va öşa davrdagi qaraşlar yoritilgan, muallif öz tajribalarini bayon etib, köp masalalarni oydinlaştiradi. Kitob falsafiy mulohazalar va badiiy tasvirlar bilan boyitilgan fors uslubida yozilgan va al-Hujviriyning şaxsiyatini aks ettiradi.
Al-Hujviriy tasavvufning ta'rifiga töxtalib, zamondoşlari faqat lazzat izlaşga berilib, Xudoni rozi qilişga qiziqmayotganini yozadi. Şuningdek, ilm va ma'rifat örtasidagi farqni izohlaydi: narsaning ma'nosi va haqiqatini biluvçini «orif», faqat lafzini yod olib, ma'nosiga ega bölmaganni «olim» deydi. Tasavvuf ahli raqibini tanqid qilmoqçi bölsa, uni «donişmand» deb ataydi; ular ilm olganni emas, dinga amal qilmaganni ayblaydi, çunki olim öziga, orif esa Robbisiga tayanadi.
Tarjima va naşrlari
13Asar asli fors tilida yozilgan va keyinçalik turli tillarga tarjima qilingan. Qölyozmalari Yevropaning bir neça kutubxonasida saqlanadi. Kitob Lohurda (Pokiston) litografiya usulida bosilgan. Uni inglizçaga Reynold A. Niçolson tarjima qilgan; u Kembrij universitetida fors va arab tillaridan dars bergan.
Ta'siri
13Kitob köplab maşhur tasavvuf avliyolari uçun ruhiy yuksaliş vositasi («vasila») bölgan. Çiştiya tariqatining yetakçi namoyandasi Muiniddin Çiştiy Ajmeriy murşidi yöq murid hozirça şu kitobni öqişi kerakligini, u uni ma'naviy jihatdan yönaltirişini aytgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kaşf al-Mahjub // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1647 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKaşf al-Mahjub. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1647
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1647
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q20987628wikidata.org · 2 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.