Köprik

+ Köprik — daryo, kanal, jar, dara yoki boşqa yöl kabi tösiq ustidan ötiş uçun quriladigan muhandislik inşooti. Rusça Vikipediya köprikni insoniyatning eng qadimgi muhandislik ixtirolaridan biri deb ataydi. ÖzME bu söz tex…

+ ## Tuzilişi

+ Har qanday köprik ikki asosiy qismdan — tayançlar va ular ustiga tuşadigan oraliq qurilmalar (prolyotlar)dan iborat. Rusça Vikipediyaga köra, prolyot qurilmasi yükni qabul qilib, uni tayançlarga özatadi; uning ustida qat…

+ Köprik qurişda metall (pölat, alyumin qotişmalari), temir-beton, beton, tabiiy toş va yoğoç işlatiladi; Rusça Vikipediya bu qatorga plastmassa va arqonni ham qöşadi.

+ ## Turlari

+ Köpriklar bir neça belgisiga köra tasniflanadi:

+ - **Vazifasiga köra:** avtomobil, temir yöl, piyodalar köpriklari, ularning birlaştirilgan turi, şuningdek yöl ötkazgiç, suv ötkazadigan akveduk va çuqur jar yoki dara ustidan ötadigan viaduk. - **Joylaşuviga köra:** şah…

+ ÖzME köprik-kanal va köprik-uy kabi ğaroyib turlarni ham eslatadi: ular ötiş joyi bölişi bilan birga kanal yoki turar joy vazifasini ham bajaradi.

+ ## Tarixi

+ Qadimda köpriklar asosan yoğoç va xarsang toşdan qurilgan, ammo eng qadimgi yoğoç köpriklar bizgaça yetib kelmagan. Örta asrlarda Rim, Ispaniya va Xitoyda arkli toş köpriklar keng tarqalgan. Örta Osiyo va Rossiyada yoğoç…

+ XX asr boşlarida temir-beton köprik qurilişining asosiy materialiga aylandi, çunki u mustahkam, arzon va yiğilişi qulay edi. Ravoqli temir-beton köpriklarning prolyotlari 300 metrgaça yetadi. Hozirgi qurilişda yiğma kons…

+ Özbekistonda Çirçiq, Sirdaryo va Amudaryo ustidan ötkazilgan köpriklar asosan temir-betondan, arkli va ramali qilib qurilgan.

+ ## Avtomobil köprigi

+ Mexanikada köprik deb avtomobil yoki traktorning ğildiraklarga tuşadigan kuçlarni rama yoki kuzovga özatadigan qismi ataladi. Ğildiraklarning vazifasiga qarab yetakçi, boşqariladigan va ikkala vazifani birga bajaruvçi ar…