Korla

Korla (uyğ. كورلا, xitoyça 库尔勒, pinyin Kù'ěrlè) — Xitoyning Şinjon-Uyğur avtonom rayonidagi şahar uyezdi va Bayin'gol-Möğul avtonom okrugining ma'muriy markazi. Ingliz tilidagi manbada u aholi soni böyiça Şinjondagi ikkinçi yirik şahar deb ta'riflanadi.

Korla Buyuk ipak yölidagi qadimiy aholi punkti hisoblanadi. Rus tilidagi manbaga köra, 630-yilda u orqali buddaviy rohib Syuanszan Hindistonga ziyorat safarida ötgan. Ingliz tilidagi manbada Korla kamida Han sulolasi davridan beri mavjud ekani, öşa davrda Yuli (尉犁) deb atalgani qayd etilgan. «Hanşu» ma'lumotiga köra, Yuli 1200 xonadon va 9600 aholiga ega bölgan. 94-yilda xitoylik sarkarda Ban Çao Yuli podşoligiga qarşi jazo yurişi uyuştirgan.

Uçinçi asrga oid «Veylyue» yilnomasida Korla Karaşahrga qaram hududlardan biri sifatida tilga olinadi. Musa Sayramiyning yozişiça, Yettişar hukmdori Yoqubbek 1877-yil 30-mayda Korlada zaharlangan; Niyoz hakimbek va boşqa manbalar uning ölimini öz joniga qasd qiliş yoki Qing sulolasiga qarşi jangdagi halokat deb bildirgan. 1887-yilda Frensis Yangxezband Korladan ötib, uni obod va ekin maydonlari kengligi bilan ajralib turadigan joy deb tasvirlagan.

Rus tilidagi manbaga köra, 1939-yilda bu yerda uyezd taşkil etilgan. 1960-yil dekabrida Bayin'gol-Möğul avtonom okrugining markazi Yanqidan Korlaga köçirilgan. 1979-yilda posyolka maqomidan şahar maqomiga kötarilgan (ingliz manbasida sana — 30-sentabr). 1984-yilda Korla uyezdi va Korla şahri birlaştirilib, şahar uyezdi taşkil etilgan. 2012-yil dekabrida undan Temenguan okrug osti şahri ajratib çiqarilgan.

Korla Tyan-Şanning janubiy yonbağrlarida, Tarim botiğining şimoli-şarqiy çekkasida, Taklamakon çölining şimolida joylaşgan. Şahar markazidan Kaydu (Konçidaryo, Kunçue) daryosi oqib ötadi. Şahardan taxminan 7 km şimolda strategik Temir darvoza dovoni joylaşgan. Urumçidan taxminan 200 km janubi-ğarbda joylaşgan, biroq Tyan-Şan tufayli avtomobil yöli ança uzun. Bağraşköl şahardan 57 km uzoqda.

Iqlimi quruq, örtaça kontinental (Kyoppen böyiça sovuq çöl iqlimi). Yillik yoğin miqdori taxminan 59 mm (rus manbasida 58,6 mm), yanvarning örtaça harorati −6,6 °C, yillik örtaça harorat 12,0 °C. Qum böronlari tez-tez bölib turadi.

2010-yilgi aholi röyxatida şaharda 549 324 kişi yaşagan, 2000-yilda esa 381 943 kişi qayd etilgan. Şaharda 23 millat vakillari istiqomat qiladi. Rus tilidagi manbaga köra, 2018-yilda aholining 66,7 foizini xanzular, 28,9 foizini uyğurlar, 2,4 foizini xuyzular, 1,2 foizini möğullar, 0,2 foizini manjurlar taşkil etgan.

Ingliz tilidagi maqolada 2020-yilgi röyxat böyiça doimiy aholi 1 613 979 kişi deb berilgan, biroq 2010-yil uçun keltirilgan 21 813 334 raqami boşqa raqamlarga zid va işonçsiz.

Korlada PetroChina kompaniyasining Tarim neft-gaz havzasini özlaştiruvçi bölimi joylaşgan. Şuningdek, bir neçta oziq-ovqat, töqimaçilik va tikuvçilik fabrikalari bor; asosiy sanoat markazi — texnik-iqtisodiy rivojlaniş zonasi. Korla xuşböy naşvatilari bilan maşhur: 2024-yilda 523 ming tonna hosil yiğilgan. Şuningdek, xurmo, şaftoli, örik va uzum yetiştiriladi. 2019-yilda şaharning fiskal daromadi 4,572 mlrd yuanni taşkil etgan.

Şahar transport tugunidir: G218 va G314 milliy avtomagistrallari, Janubiy Şinjon temir yöli, 2020-yil dekabrida işga tuşirilgan Golmud–Korla temir yöli va mintaqaviy aeroport xizmat qiladi.

Uyğurlar va xuyzular orasida nok şarbati qöşilgan qöy göşti va nokli palov maşhur; şaharda nokdan şarbat, murabbo va şarob ham tayyorlanadi. Asosiy diqqatga sazovor joylar: Temir darvoza dovoni, Lotus köli, Quyoş oroli, Malika çöqqisi, Yuzigan qadimiy şahri, Tuövuçi qadimiy şahri, Ayliq qadimiy şahri, Kuerçu tepaligi, Jiamay maçiti va Yeyungou xarobalari.