Kvota
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kvota (lotinça «quota» — qism, hissa) — iqtisodiyot va huquqda ikki asosiy ma'noda işlatiladigan atama. ÖzME'ga köra, birinçidan, u umumiy işda qatnaşuvçilarning har biriga töğri keladigan hissa, uluş yoki payni bildiradi; ikkinçidan, muayyan davr uçun tovarlarni işlab çiqariş, iste'mol qiliş, sotiş, eksport va import qilişga joriy etiladigan miqdoriy çeklovlarni anglatadi. Kvota örnatiş jarayoni kvotalaş deb ataladi.12
Taşqi savdoda kvotalaş
13Davlat organlari taşqi iqtisodiy faoliyatni tartibga soliş uçun ayrim tovar turlarining eksporti va importiga miqdoriy çeklovlar qöyadi. Inglizça Vikipediyaga köra, import kvotasi mamlakatga ma'lum vaqt içida — odatda moliyaviy yoki kalendar yil davomida — olib kiriliş mumkin bölgan tovarning jismoniy miqdorini belgilaydi. Bu boj tarifidan farq qiladi: tarif savdoni narxni oşiriş orqali çeklasa, kvota bevosita hajmni çegaralaydi. Importni butunlay taqiqlaş (embargo) amalda nolga teng kvota hisoblanadi.
Inglizça Vikipediyaga köra, kvotalar odatda kompaniyalar yoki şaxslarga litsenziya beriş yöli bilan amalga oşiriladi; litsenziyalar bepul, pullik yoki auksion orqali taqsimlanişi mumkin. Litsenziyasiz importçilar tovar olib kira olmaydi yoki juda yuqori boj tölaydi. Umumiy kvotadan har bir iştirokçiga ajratilgan qism kvota uluşi deyiladi.
Xalqaro kelişuvlar
13ÖzME'ga köra, davlatlararo şartnomalar asosida ayrim tovarlar yoki tovar guruhlari böyiça kvotalar belgilanadi; ularga muvofiq mamlakatlar yoki mamlakatlar guruhlari faqat kelişilgan miqdorda mahsulot işlab çiqarişi va eksport qilişi mumkin. Şartni buzgan mamlakat yoki korxonaga iqtisodiy jazo çoralari qöllanadi. Bunday amaliyot Yevropa Ittifoqi va OPEK kabi xalqaro iqtisodiy birlaşmalar faoliyatida keng uçraydi; masalan, neft eksport qiluvçi mamlakatlar taşkiloti a'zolari uçun neft qazib oliş hajmlari belgilanadi.
Maqsadi va oqibatlari
13ÖzME kvota örnatişning maqsadlari sifatida bozordagi narxlarga ta'sir körsatiş, içki bozorni himoya qiliş, tovar taklifini çegaralaş va narxni muayyan darajada uşlab turişni sanaydi. Rusça Vikipediyaga köra, import kvotalari mahalliy işlab çiqaruvçilarni xorijiy raqobatdan himoya qiluvçi protektsionistik vosita sifatida qöllanadi. Bu himoyalangan tarmoqlar uçun foyda keltiradi, biroq erkin savdo tarafdorlari xarajatlar oxir-oqibat iste'molçi zimmasiga tuşadi, mahalliy tovarlar qimmatlaşadi va tanlov imkoniyati torayadi, deb hisoblaydi.
Boşqa sohalarda
13Rusça Vikipediyaga köra, «kvota» atamasi boşqa sohalarda ham işlatiladi: masalan, immigratsiya siyosatida yiliga qabul qilinadigan muhojirlar sonining çegarasi, Xalqaro valyuta jamğarmasiga a'zo davlatlarning jamğarma kapitaliga qöşadigan badali ham kvota deb ataladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kvota // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3151 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKvota. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3151
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3151
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Квотаru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Import quotaen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 4-jild, 281-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 281-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.