La Pas

La-Pas — Boliviyadagi şahar, mamlakat hukumatining amaldagi qarorgohi va La-Pas departamentining ma'muriy markazi. Rasmiy (konstitutsiyaviy) poytaxt Sukre hisoblanadi.

Şaharga ispan konkistadorlari 1548-yilda asos solgan. Asos solingan sana manbalarda turliça berilgan: rus tilidagi Vikipediyada 16-iyul, ingliz tilidagi Vikipediyada 20-oktabr 1548-yil deb körsatilgan. Şaharni Alonso de Mendosa barpo etgan. Dastlabki nomi Nuestra Señora de La Paz (“Tinçlik Xudoyi onasi”) bölib, ingliz manbasiga köra u Perudagi fuqarolar uruşlari tugaganini, Gonsalo Pisarro qözğolonidan keyin tinçlik tiklanganini xotirlaş uçun berilgan. Ingliz manbasiga köra, şahar dastlab Laja aholi punkti örnida rejalaştirilgan, bir neça kundan söng hozirgi joyi — Çukiago vodiysiga köçirilgan. Rus manbasida esa şahar Çukiago nomli hind posyolkasi yaqinida asos solingani aytiladi.

1781-yilda Tupak Katari boşçiligidagi aymaralar şaharni olti oy qamal qilgan. 1809-yil 16-iyulda Pedro Domingo Murilo boşçiligida ispan mustamlakaçilariga qarşi qözğolon boşlandi; u Janubiy Amerikada ispan mustamlakalarining mustaqillik uruşi boşlanişi sifatida qaraladi. 1825-yilda Ayakuço ğalabasidan söng şahar nomi La-Pas-de-Ayakuçoga özgartirilgan (rus manbasiga köra — 1827-yilda).

1898-yildan La-Pas mamlakatning amaldagi poytaxtiga aylandi. Rus manbasiga köra hukumat bu yerga 1899-yil 25-oktabrda köçdi. 1952-yil aprelida şaharda Boliviya inqilobining boşlanişiga sabab bölgan qözğolon yuz berdi.

Şahar Markaziy And toğlarida, Çoqueyapu (Çukiyapu) daryosi hosil qilgan çuqur kanyonda joylaşgan. Balandligi manbalarda har xil: 3700 m (özbekça Vikipediya), taxminan 3600 m (rus), taxminan 3650 m (ingliz). Ingliz manbasiga köra, şahar Titikaka kölidan 68 km janubi-şarqda joylaşgan, uning ustida uç çöqqili Illimani toği körinib turadi. Iqlimi sovuq: rus manbasiga köra eng issiq oy (noyabr) örtaça harorati taxminan +10 °C, eng sovuq oy (iyul) taxminan +4 °C. Yoz yomğirli, qiş quruq. Yuqori balandlik tufayli ultrabinafşa nurlaniş darajasi juda yuqori. El-Alto xalqaro aeroporti dengiz sathidan 4061 m balandlikda.

Özbekça Vikipediyada aholisi 758,1 ming kişi (1998) deb berilgan. Ingliz manbasiga köra 2024-yilda şaharda 755 732 kişi yaşaydi, El-Alto bilan birga agglomeratsiyada esa 2,2 million. Rus manbasida şahar atrofi bilan aholi 1 609 000 kişi deb körsatilgan.

La-Pas — Boliviyaning asosiy iqtisodiy, savdo-moliya va transport markazlaridan biri, avtomobil va temir yöllar tuguni. Ingliz manbasiga köra şahar mamlakat yalpi içki mahsulotining 24 foizini beradi. Oziq-ovqat, yengil, tamaki sanoati, sement, şişa, mebel işlab çiqariş rivojlangan; töqimaçilik va charm-poyabzal korxonalari ham bor. Hunarmandlar kumuş, oltin va keramikadan buyumlar tayyorlaydi.

Şaharda 18-asrga oid saroy va qasrlar saqlangan: Diyes-de-Medina saroyi (1775), Avliyo Fransisk bazilikasi, Santo-Domingo (1726) va San-Pedro (1790) çerkovlari. Murilo maydoni, Metropolitan sobori va Jaén köçasi ham maşhur. Milliy arxeologiya muzeyi va Milliy san'at muzeyida qadimgi hind va mustamlaka davri san'ati namunalari saqlanadi. Şaharda universitet, teatrlar, kutubxona, rasadxona va geofizika instituti bor. Har yili 24-yanvarda Alasitas bayrami ötkaziladi. 2014-yilda oçilgan Mi Teleferico arqon yöllari tarmoği dunyodagi eng yirik şahar tarmoği hisoblanadi. Şahar yaqinidagi Oy vodiysi ham sayyohlar orasida maşhur.