languages of Guinea

Gvineya — köp tilli mamlakat. Rus tilidagi Vikipediyada unda 39 tilda, inglizça Vikipediyada esa 40 dan ortiq tilda sözlaşilişi aytilgan.

Rus tilidagi Vikipediyaga köra, rasmiy til — mustamlaka davridan meros qolgan fransuz tili. Bir neçta mahalliy til «milliy» til maqomiga ega: fula (pular), malinke (manynka), susu, kisi, kpelle (fransuzça «gerze») va toma. Inglizça Vikipediya bu röyxatni yetti til deb keltiradi: fula, pular, malinke (maninka), susu, kisi, kpelle (gerze) va loma. Bu tillarga 1958-yilda Fransiyadan mustaqillikka erişilgaç milliy til maqomi berilgan.

Inglizça manbaga köra, 2025-yil sentyabrdagi yangi konstitutsiyada mahalliy tillar ham, fransuz tili ham rasmiy til deb belgilangan; ilgari faqat fransuz tili rasmiy bölgan. Iş tili fransuz tili bölib qolmoqda.

Fransuz tili davlat va rasmiy idoralar tili. Uni ikkinçi til sifatida aholining 15–25 foizi işlatadi, birinçi til sifatida esa juda oz qismi. Inglizça manbaga köra, 2024-yilda 14,76 million aholidan 4,11 million nafari (27,83 %) fransuz tilida gapirgan. Ahmed Sekou Ture hukumatining oxirida fransuz tili biznes va maktabda yagona til bölgan.

Mintaqalar böyiça tarqaliş (foizlar manbalarda har xil):

• Fula — Örta Gvineyada, asosiy şahri Labe. Rus manbasida 32 %, inglizça manbada 34,6 %. Labe va Mamu viloyatlarida aholining mos ravişda 94,5 % va 92,4 % i şu tilda sözlaşadi.
• Malinke — Yuqori Gvineyada, asosiy şahri Kankan. Rus manbasida 30 %, inglizça manbada 24,9 %. Kankan viloyatida aholining 87,1 % i sözlaşadi.
• Susu — Dengiz böyi Gvineyasida, bu yerda poytaxt Konakri joylaşgan. Rus manbasida 10 %, inglizça manbada 17,7 %. Kindiya viloyatida aholining 54,9 % i, Konakrida 37 % i şu tilda sözlaşadi.
• Örmon Gvineyasida: rus manbasiga köra gerze (3,8 %), kisi (3,5 %), toma (1,8 %); inglizça manbaga köra konyaka (4,5 %), kisi (4,1 %), kpelle (4 %). Kpelle (gerze) Nzerekore va Yomuda, kisi Gekedu va Kisidugu şaharlarida işlatiladi.
• Kono — janubda, asosan Lola şahrida.

Alfa Mamadu Diallo hisobotiga köra, Konakri aholisining birinçi tili kamayiş tartibida: susu (42 %), pular (20 %), maninka (19 %), kisi (4 %), gerze (4 %), fransuz tili (2 %), toma (2 %).

Gvineya tillari uçun standartlaştirilgan alifbo işlab çiqilgan; uning sönggi varianti 1989-yilda qabul qilingan. Inglizça manbaga köra, mahalliy N'ko va Adlam yozuvlarini joriy etiş 2026-yildan qonun bilan qöllab-quvvatlanadi.

N'ko — Manding tillari uçun standartlaştirilgan yagona yozuv. Uni Solomana Kante malinkening Kankan şevasi asosida işlab çiqqan. N'ko Gvineyada va qöşni mamlakatlarda savod örgatişda, kitob va gazetalar naşrida tobora köproq işlatilmoqda.

Rus manbasi 39 tilni sanaydi, jumladan bir neçta baga tili (baga-binari, baga-kalum va boşqalar), basari, dan, jahanka, kuranko, mano, yalunka, n'ko, şuningdek Gvineya imo-işora tili va fransuz tili.