Limfa
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Limfa (lotinça lympha — «tiniq suv», «namlik») — odam va umurtqali hayvonlarning limfa tomirlari hamda limfa tugunlari böylab harakatlanadigan tiniq, rangsiz yoki oç sarğiş suyuqlik. Tarkibi qon plazmasiga yaqin bölib, unda qizil qon hujayralari yöq, lekin limfotsitlar köp. Rusça Vikipediya limfani organizm içki muhitining tarkibiy qismi va biriktiruvçi töqimaning bir turi sifatida ta'riflaydi; mayda yaralardan sizib çiqadigan bu suyuqlik xalq orasida zardob deb ataladi. Inglizça Vikipediyaga köra, «limfa» sözi qadimgi rimliklarning çuçuk suv ma'budasi Limfa nomidan olingan.12
Hosil bölişi
13ÖzME'ga köra, limfa kislorod va oziq moddalarga boy töqima suyuqligidan hosil böladi; bu suyuqlik qondan töqimalarga uzluksiz sizib ötib turadi. Hujayralar ajratgan almaşinuv mahsulotlarining bir qismi qaytadan qonga ötadi, qolgani esa suyuqlik bilan birga limfa kapillyarlariga kirib, limfani hosil qiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, kapillyarlarning arterial uçida qon bosimi yuqori bölgani uçun suyuqlik töqimaga çiqadi, uning köp qismi venoz uçda qonga qaytadi, 10 foizgaçasi esa limfa kapillyarlariga tuşadi.
Tarkibi
13ÖzME'ga köra, limfa suyuq qism — limfoplazma va şaklli elementlardan iborat. Limfoplazma tarkibida oqsillar, glyukoza, mineral moddalar va neytral yoğlar bor; şaklli elementlar asosan limfotsitlar, monotsitlar va leykotsitlarning ayrim turlaridan iborat. Qon plazmasiga nisbatan limfada oqsil kamroq, ziçligi va yopişqoqligi pastroq.
Limfa tarkibi u qaysi a'zodan oqib kelayotganiga boğliq. ÖzME misol keltiradi: yoğli ovqatdan keyin içak limfa tomirlarida yoğ köpayib, limfa oqarib, sutsimon tus oladi. Inglizça Vikipediya bunday yoğga boy içak limfasini xilus deb ataydi. Içki sekretsiya bezlaridan keladigan limfada gormonlar bor. A'zo faoliyati kuçayganda limfa hosil bölişi ham tezlaşadi.
Harakati
13Rusça Vikipediyaga köra, limfa pastdan yuqoriga — qöl-oyoq barmoqlari uçidan kökrak limfa yöligaça oqadi. Uni atrofdagi muskullarning qisqarişi harakatlantiradi, tomirlardagi klapanlar esa limfaning orqaga qaytişiga yöl qöymaydi. Kapillyarlardan limfa tomirlariga, söng yirik yöllarga ötadi: çapda kökrak yöli, öngda öng limfa yöli orqali böyin venalariga quyilib, venoz qonga qöşiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, odam va sutemizuvçilarda limfani haydaydigan markaziy nasos yöq, ayrim amfibiya va sudralib yuruvçilarda esa «limfa yuraklari» mavjud. ÖzME'ga köra, odam tanasida taxminan bir-ikki litr limfa böladi.
Vazifalari
13ÖzME'ga köra, limfa hujayra va töqimalarni oziq moddalar bilan ta'minlaşda va almaşinuv mahsulotlarini çiqarişda qatnaşadi. Rusça va Inglizça Vikipediyaga köra, u töqimalar oraliğidagi oqsil, suv va tuzlarni qonga qaytaradi, ovqat hazm qiliş a'zolarida sörilgan yoğlarni qonga yetkazadi.
Limfa yölida joylaşgan limfa tugunlari töqimalardan kelgan bakteriyalar va boşqa zararli zarralarni uşlab qoluvçi filtr vazifasini bajaradi. ÖzME qayd etişiça, tugunlardan ötgan limfa limfotsitlar bilan boyiydi. Inglizça Vikipediyaga köra, xavfli ösma hujayralari ham limfa orqali tarqalişi mumkin. Limfa oqimi buzilganda u töqimalarda turib qolib, şiş — limfostaz paydo böladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Limfa // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2945 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APALimfa. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2945
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2945
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Лимфаru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Lymphen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 5-jild, 124–125-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 124–125-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.