Limfa
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 124–125-b. — ziyouz.com
Limfa (lot. lympha — tiniq suv, namlik) — odam va umurtqali hayvonlarning limfa tomirlari va limfa tu-gunlarida böladigan oqsil tabiatli, tarkibiga köra, qrn plazmasiga yaqin rangsiz yoki oç sariq suyukdik. Organizmda L. hujayralar va töqimalarni oziq moddalar b-n ta'minlaş hamda moddalar almaşinuvi mahsulotlarini çiqarib taşlaş funksiyasini bajaradi. L. qondan töqimalarga uzluksiz ötib turuvçi kislorod va oziq moddalarga boy töqima suyukligidan hosil böladi; hujayralardan töqima suyuqligiga ajralib çiqqan moddalar almaşinuvi mahsulotining bir kismi qaytadan qonga ötadi, qismani esa suyuqlik b-n limfa kapillyarlariga ötib, L. hosil qiladi. U tarkibi va xossalariga köra, qon plazmasidan farqlanadi (oqsili, soliştirma oğirligi va yopişqoqgşgi kam böladi va h.k.). Odam tanasida taxm. 1-2 l L. böladi, u limfa kapillyarlari, limfa tomirlari va limfa yöllari böylab harakat qilib, venoz qonga quyiladi. L. suyuq qism (limfoplazma) va şaklli elementlardan taşkil topgan. Limfoplazma tarkibiga oqsillar, glyukoza, mineral moddalar, neytral yoğlar kiradi. L.ning şaklli elementlari limfotsitlar, monotsitlar va leykotsitlarnnt ba'zi turlaridan iborat (q. Qon). Biroq a'zo faoliyati kuçayganda unda L. hosil bölişi tezlaşadi. L.ning mikdori va kimyoviy tarkibi, jumladan, undagi yoğ va oqsilning foiz mikdori uning qaysi a'zodan oqib keli-şiga, mazkur a'zodagi moddalar alma-şinuvining xususiyatlariga boğliq. Mac, yoğli ovqat yegandan söng içak limfa tomirlarida köp miqdorda yoğ bölganligi tufayli L. oq rangga kiradi. Içki sekretsiya bezlaridan oqadigan L.da esa ma'lum miqdorda gormonlar böladi. Limfa tugunlarida L. limfotsitlar b-n boyiydi. L. tugunlaridan bir neça marta oqib ötib, filtrla-nadi (töqimalardan ötgan bakteriyalardan va b. zararli moddalardan tozalanadi) (q. Limfa sistemasi).
Q.: Limfa sistemasi, Qon
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛИМФА (лот. lympha — тиниқ сув, намлик) — одам ва умуртқали ҳайвонларнинг лимфа томирлари ва лимфа ту-гунларида бўладиган оқсил табиатли, таркибига кўра, қрн плазмасига яқин рангсиз ёки оч сариқ суюкдик. Организмда Л. ҳужайралар ва тўқималарни озиқ моддалар б-н таъминлаш ҳамда моддалар алмашинуви маҳсулотларини чиқариб ташлаш функциясини бажаради. Л. қондан тўқималарга узлуксиз ўтиб турувчи кислород ва озиқ моддаларга бой тўқима суюклигидан ҳосил бўлади; ҳужайралардан тўқима суюқлигига ажралиб чиққан моддалар алмашинуви маҳсулотининг бир кисми қайтадан қонга ўтади, қисмани эса суюқлик б-н лимфа капиллярларига ўтиб, Л. ҳосил қилади. У таркиби ва хоссаларига кўра, қон плазмасидан фарқланади (оқсили, солиштирма оғирлиги ва ёпишқоқгшги кам бўлади ва ҳ.к.). Одам танасида тахм. 1-2 л Л. бўлади, у лимфа капиллярлари, лимфа томирлари ва лимфа йўллари бўйлаб ҳаракат қилиб, веноз қонга қуйилади. Л. суюқ қисм (лимфоплазма) ва шаклли элементлардан ташкил топган. Лимфоплазма таркибига оқсиллар, глюкоза, минерал моддалар, нейтрал ёғлар киради. Л.нинг шаклли элементлари лимфоцитлар, моноцитлар ва лейкоцитларннт баъзи турларидан иборат (қ. Қон). Бироқ аъзо фаолияти кучайганда унда Л. ҳосил бўлиши тезлашади. Л.нинг микдори ва кимёвий таркиби, жумладан, ундаги ёғ ва оқсилнинг фоиз микдори унинг қайси аъзодан оқиб кели-шига, мазкур аъзодаги моддалар алма-шинувининг хусусиятларига боғлиқ. Mac, ёғли овқат егандан сўнг ичак лимфа томирларида кўп миқдорда ёғ бўлганлиги туфайли Л. оқ рангга киради. Ички секреция безларидан оқадиган Л.да эса маълум миқдорда гормонлар бўлади. Лимфа тугунларида Л. лимфоцитлар б-н бойийди. Л. тугунларидан бир неча марта оқиб ўтиб, фильтрла-нади (тўқималардан ўтган бактериялардан ва б. зарарли моддалардан тозаланади) (қ. Лимфа системаси).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.