Lison ut-tayr
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
«Lison ut-tayr» (arabça: «Quş tili») — Alişer Navoiyning dostoni, özbek mumtoz adabiyoti va özbek adabiy tilining muhim yodgorliklaridan biri. Asar falsafiy doston bölib, unda tasavvufiy ğoyalar majoziy obrazlar orqali ifodalangan.
Yaratilişi
13Asar 1498–99-yillarda fors şoiri Farididdin Attorning «Mantiq ut-tayr» asari ta'sirida yozilgan. Navoiy asar syujeti va boş ğoyada Attorga izdoşlik qilgan. Rus tilidagi Vikipediyada asar yozilgan vaqt 15-asr oxiri (1499) deb körsatilgan.
Doston 3598 baytdan (176 kiçik bobdan) iborat. U aruz vaznining ramali musaddasi maqsur (foilotun – foilotun – foilon) vaznida yozilgan. Boblar alohida epizodlar, savol-javoblar, kiçik hikoya va masallardan taşkil topgan.
Mazmuni
13Bir kuni guliston, böston, örmon, dengiz va biyobon quşlari majlis tuzadilar, biroq örin topolmay parokanda bölişadi. Şunda Hudhud ularga yölboşçi kerakligini va uning nomi Semurğ ekanligini xabar qiladi. Rusça manbaga köra, Hudhud Semurğni çeksiz mukammal, bir vaqtning özida ham uzoq, ham yaqin zot sifatida tasvirlaydi va uning hikoyasi quşlarni izlaşga undaydi.
Quşlar Semurğ huzuriga yöl olib, Talab, Işq, Ma'rifat, Istiğno, Tavhid, Hayrat, Faqru Fano vodiylaridan ötadilar. Bu vodiylarda ular turli qiyinçiliklarga duç keladi; safar davomida köp quşlar yöldan qaytadi yoki halok böladi. Rusça manbada vodiylar bayonida parvonaning şam olovida yonişi, körlar va fil haqidagi masal, hayotning şaxmat öyiniga öxşatilişi, Mansur haqidagi eslatma va Naqşband haqidagi zikr kabi lavhalar sanaladi.
Yakunda Faqru Fano vodiysiga 30 nafar quş yetib keladi va özlarining «Simurğ» ekanligini anglaydi. Ular fano yölini bosib ötib, boqiylikka erişadi. Har bir vodiy bayonidan söng ibratli hikoyatlar keltirilgan; eng uzuni — «Şayx San'on» haqidagi hikoyat.
Ta'siri
13Navoiy asarda Xudo taşqarida emas, insonning özida, degan fikrni olğa suradi. Şu orqali insonni uluğlaydi va uning kamolotga erişiş yölini şe'riy mahorat bilan bayon etadi. Asarning barça ğoyasi odamning tarbiyasini körsatişga qaratilgan. Hikoyalarda Navoiy hikoyanavis sifatida ham közga taşlanadi.
Asar haqida Ş. Şaripovning «Alişer Navoiy «Lison ut-tayr» dostonining genezisi va ğoyaviy-badiiy xususiyatlari» (1982) hamda O. Sultonmurodning «Naqşband va Navoiy» (1996) asarlari yozilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Lison ut-tayr // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1625 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APALison ut-tayr. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1625
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1625
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q12826118wikidata.org · 2 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.