Laos tili
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Laos tili (laosça: ພາສາລາວ) — lao xalqining tili va Laos davlatining rasmiy tili. U tay tillari guruhiga mansub.
Tasnifi
13Uz.wikipedia maqolasida Laos tili xitoy-tibet oilasining tay guruhiga kiritilgan. Rus va ingliz tilidagi manbalarda esa u tay-kadai (kra-dai) til oilasiga mansub deyiladi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, bu til janubi-ğarbiy tay tillari tarkibidagi lao-putay guruhiga kiradi; eng yaqin qarindoşlari — putay va tay yo tillari. Rus tilidagi Vikipediyada tay, li, şan, nya, yuan, kyn tillari hamda qizil, oq va qora tay tillari qarindoş til sifatida sanalgan.
Laos tili tay va şan tillariga juda yaqin, ular bilan özaro tuşunarli.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Laos tili Laosdan taşqari Tailandning şimoli-şarqida, Xitoyning janubi-şarqida, Kambodja, Vyetnam va Myanmada tarqalgan. Uz.wikipedia maqolasida bu tilda 18 mln kişi sözlaşadi (1992) deyilgan. Rus tilidagi Vikipediyada Laosdagi sözlaşuvçilar soni 3,5 mln deb körsatilgan.
Tailandning şimoli-şarqiy viloyatlarida Mekong daryosining öng qirğoğida yaşovçi taxminan 20 mln lao isan tilida gaplaşadi; u ba'zan laos tilining lahjasi hisoblanadi. Tailand adabiy tili ta'sirida isan tili laos tilidan ança ajralgan, ba'zi tadqiqotçilar uni laos tilidan köra tay tilining lahjasi deb biladi.
Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, laos tili Laosda turli etnik guruhlar örtasida umumiy muloqot tili vazifasini ham bajaradi. Uni AQSH, Fransiya va Avstraliyadagi diaspora jamoalari ham işlatadi.
Yozuvi
13Laosda ikki xil yozuv qöllanadi: diniy matnlar uçun tham yozuvi va fuqarolik yozuvi — lao yozuvi. Tailanddagi laoslar tay yozuvidan foydalanadi. Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, lao yozuvi — dastlabki tay yozuvlaridan rivojlangan abugida.
Tarixi
13Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, laolarning ajdodlari hozirgi Xitoyning janubi-şarqidan, xususan Guansi va Şimoliy Vyetnamdan köçgan janubi-ğarbiy tay lahjalarida sözlaşuvçilar edi. Köçiş asosan 8–12-asrlarda bölgan.
1354-yilda Fa Ngum hozirgi Laos va Isan hududidagi tay mamlakatlarini birlaştirib, Lan Xang qirolligini tuzgan. Xmer va xmer orqali sanskrit tili laos tiliga ta'sir qilişda davom etgan; qirol va yuqori darajali ruhoniylar bilan muloqot uçun alohida nutq registri — rasa sap şakllangan. Bu register qirollik tugagan 1975-yildan keyin eskirgan.
16-asrda yozuvçilar xmer yozuvidan voz keçib, tay noy deb ataluvçi soddalaştirilgan yozuvni qabul qilgan; özgartirişlar bilan u hozirgi lao yozuvi sifatida saqlanib qolgan. Diniy adabiyot uçun Çiang Maydan nusxalangan tua tham yozuvi kiritilgan. Theravada buddizmi bilan pali tili kirib kelgan.
Lao va tay tillari xmer, sanskrit va pali özlaşmalarini umumiy manbalardan olgan. Ingliz tilidagi Vikipediyada ular örtasidagi ba'zi fonetik farqlar ham keltirilgan, masalan, dastlabki *r tovuşi laos tilida /h/, tay tilida /r/ bölgan.
Xususiyatlari
13Laos tili tonli va izolyatsiyalovçi (analitik) til. Vyentyan lahjasida 6 ta ton bor, boşqa lahjalarda 5 tadan 7 tagaça.
Lahjalar uç guruhga bölinadi: şimoliy (Vyentyandan şimol va şimoli-şarqda), markaziy (Vyentyan, Xammuan, Borikxamsay viloyatlarida) va janubiy (Savannaxetdan mamlakat janubiy çegarasigaça). Lahjalar asosan fonetik jihatdan farqlanadi; leksik va kiçik grammatik farqlar ham bor. Eng katta tafovut şimoliy va janubiy viloyatlar lahjalari orasida. Adabiy tilga Vyentyan lahjasi asos bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Laos tili // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/100 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APALaos tili. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/100
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/100
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2006-yil
5,2 mln kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.