Litva tili
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Litva tili (özini atamasi: lietuvių kalba) — litvalarning milliy tili. Hind-yevropa tillari oilasining boltiq tillari guruhiga mansub, Litvaning rasmiy tili va Yevropa Ittifoqining rasmiy tillaridan biri.
Tasnifi
13Litva tili hind-yevropa tillari oilasining boltiq guruhiga kiradi. Bu guruhga yana hozirgi latiş tili va qisman tan olingan latgal tili, şuningdek, ölik prussiya va yatvag tillari kiradi. Litva tili ikki asosiy lahjaga bölinadi: aukştayt (yuqori litva) va jyamayt (quyi litva). Adabiy litva tili aukştayt lahjasi, rusça manbaga köra uning ğarbiy aukştayt şevalari asosida şakllangan. Aukştayt lahjasi köproq konservativ, jyamayt lahjasi esa yangiliklarga boy bölib, bir qança xususiyatlari bilan latiş tiliga yaqinlaşadi.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Litva tili asosan Litvada tarqalgan. Özbekça Vikipediyada 1992-yil ma'lumotiga köra Litvada 2,924 million, çet elda 0,4 milliondan ortiq kişi şu tilda gaplaşadi. Rus tilidagi manbada umumiy soni 3 001 430 kişi deb keltirilgan; 2011-yilda Litvada 2 597 488 kişi uçun ona tili, 302 684 kişi uçun çet tili bölgan. Inglizça manbada Litvada taxminan 2,8 million ona tilida sözlaşuvçi va boşqa joylarda taxminan 1,5 million kişi borligi aytiladi. Til Polşa, Belarus, Rossiya, Ukraina, Latviya, AQSH, Kanada va boşqa mamlakatlardagi litvalar orasida ham qöllanadi.
Yozuvi
13Litva tili 16-asrdan lotin alifbosi asosidagi yozuvdan foydalanadi. 1860-yillarning ikkinçi yarmida kirill yozuvini joriy etiş litvalarning qarşiligiga uçradi va 1904-yilda lotin yozuviga qaytildi. Hozirgi alifbo 32 harfdan iborat; Q, W, X harflari unga kirmaydi. U Y. Yablonskisning 1901-yildagi grammatikasida mustahkamlangan imlo islohotiga asoslanadi.
Tarixi
13Litva tili boltiq tillariga xos qadimiy asosdan rivojlangan. Eng qadimgi yozma yodgorlik sifatida rusça manbada 1503-yilga oid duolar, inglizça manbada taxminan 1503–1525-yillarga oid «Otamiz», «Ave Maria» va Nikeya e'tiqodi tarjimasi körsatiladi; matn janubiy aukştayt lahjasida yozilgan. Birinçi litva kitobi — Martynas Majvidasning katexizisi 1547-yilda bosilgan. 1595-yilda Vilnyusda M. Daukşaning katexizisi çop etildi. 1620-yilda K. Şirvidasning luğati, 1653-yilda D. Kleynning grammatikasi naşr qilindi. Özbekça Vikipediyada qadimgi yodgorliklar 16–17-asrlarga oid kitoblar deb aytiladi.
Xususiyatlari
13Litva tili fonetik va morfologik jihatdan konservativ hisoblanadi; rusça manbaga köra u proboltiq tiliga latiş tilidan yaqinroq. Rusça manbada 45 undoş va 13 unli fonema sanalgan; undoşlar yumşoq va qattiq bölib farqlanadi, unlilar çöziqligi bilan farqlanadi. Urğu köçma va tonik xarakterda. Til fleksiv va sintetik, söz tartibi nisbatan erkin, asosiy tartibi — ega–kesim–töldiruvçi. Leksikasida slavyan va german özlaşmalari köproq.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Litva tili // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/102 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APALitva tili. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/102
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/102
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.