Baletmeyster

Baletmeyster (olmonça: ballettmeister — «balet ustasi») — balet spektakllari, xoreografik çiqişlar, opera, operetta va dramatik spektakllardagi raqs sahnalarining muallifi va sahnalaştiruvçisi yoki rejissyori.

Baletmeyster baletda butun spektaklning xoreografik şaklini libretto asosida, musiqa ritmi va ohanglariga mos qilib işlab çiqadi va raqqos(a)larga örgatadi. Baletda u boş ijodkor hisoblanadi, boşqa janrlarda esa yordamçi böladi.

Rus Vikipediyasiga köra, baletmeyster xoreografik sahnalar va raqslarni sahnalaştiradi, sahna makonida harakatlar tizimini yaratadi, personajlarning grim va liboslarini belgilaydi, dekoratsiya va yoritişni tanlaydi. Bularning barçasi asosiy ğoyaga böysundiriladi, şunda raqs tomoşasi uyğun yaxlitlikni taşkil etadi. Spektakl yoki raqsga tayyorgarlik maşqlar davomida ötadi, yakuniy bosqiç esa tomoşabinlar oldida namoyiş etiş yoki kino va televideniyeda suratga olişdir.

Zamonaviy baletmeyster, inglizça manbaga köra, balet truppasi raqqoslarining mahorat darajasi uçun javob beradi: kundalik truppa darsini ötkazadi va repertuardagi yangi hamda mavjud baletlar böyiça raqqoslar bilan maşq qiladi. Ba'zan truppaning badiiy rahbari ham baletmeyster deb ataladi.

Örta Osiyo, Qozoğiston va Ozarbayjonda milliy musiqali drama spektakllari uçun raqslarni sahnaga qöyuvçilar ham baletmeyster deyiladi. Özbekistonda Qunduz Mirkarimova, Galiya Izmaylova, Bernora Qoriyeva, Kodir Möminov, Yulduz Ismatova, Viloyat Oqilova va Ma'mura Ergaşeva kabilar yetakçi baletmeysterlar hisoblanadi.

Inglizça manbaga köra, balet truppalari şakllangan dastlabki asrlarda, 18-asrdan 20-asr boşigaça, birinçi baletmeyster («premier maître de ballet en chef» yoki oddiygina «maître de ballet») truppaning yakkahokim rahbari bölib, boş xoreograf va badiiy rahbar vazifasini ham bajargan. U baletlar va opera raqslarini yaratgan, musiqa buyurtma bergan, raqqoslarni öqitiş va uslubga rahbarlik qilgan.

20-asr boşidan, asosan dastlabki «Ballets Russes» tarqalganidan keyin, bu unvon köproq truppaning ustoz-öqituvçilari yoki yordamçi rahbarlarini (ilgari «ikkinçi baletmeyster») bildiradigan böldi, truppa boşliği esa badiiy rahbar deb atala boşladi. Sönggi yillarda ba'zi truppalar «usta» sözining ierarxik ma'nosi tufayli lavozim nomini «boş öqituvçi», «badiiy menejer» kabilarga almaştirmoqda.

Manbalarda turli davrlarning maşhur baletmeysterlari sanab ötilgan, jumladan Jan-Jorj Noverr (1727–1810), Marius Petipa (1818–1910), Mişel Fokin (1880–1942), Jorj Balançin (1904–1983) va Mavrikiy Bejar (1927–2007).

Manbalarda baletmeyster ta'limi va malakasiga qöyiladigan talablar haqida ma'lumot keltirilmagan.