musiqaçi

Musiqaçi — musiqa sohasi mutaxassisi yoki musiqa asbobida çaliş bilan şuğullanuvçi şaxs. Bu söz kasbiy yoki havaskor darajada musiqa bilan şuğullanuvçilarga nisbatan ham qöllanadi, şuningdek bastakor, dirijyor va qöşiqçi kasblariga nisbatan ham işlatiladi.

Inglizça manbaga köra, musiqaçi musiqa yaratadi, unga dirijyorlik qiladi yoki uni ijro etadi. AQSH Bandlik xizmatining ta'rifiga köra, «musiqaçi» — musiqa bilan kasb sifatida şuğullanuvçi şaxsni bildiruvçi umumiy atama. Musiqaçilar quyidagi turlarga bölinadi:

• Bastakor — musiqiy asarlar yaratadi. Bu nom asosan klassik musiqa yoki kino musiqasi mualliflariga nisbatan işlatiladi. Maşhur qöşiqlar musiqasini yozuvçilar qöşiq muallifi (songwriter) deb ataladi, qöşiq sözlarini yozuvçilar esa lirik (lyricist) deyiladi.
• Dirijyor — musiqiy ijroni boşqaradi. Dirijyorlik «bir neça ijroçi yoki qöşiqçining bir vaqtdagi ijrosini işora yordamida boşqariş san'ati» deb ta'riflangan. Dirijyor baland supada turadi va musiqaçilar bilan qöl harakatlari yoki köz qaraşi orqali aloqa qiladi. Odatda orkestr yoki xor jamoasini boşqaradi.
• Ijroçi — tinglovçilar oldida çiqiş qiladigan çolğuçi yoki qöşiqçi. Ijroçi yakka özi yoki guruh, orkestr, xor kabi jamoa tarkibida çiqişi mumkin.

Musiqa prodyuseri albom yoki qöşiqning jaranglaşini şakllantirişda, yozuv jarayonini nazorat qilişda va ijodiy yönalişni belgilaşda muhim rol öynaydi. Manbaga köra, prodyuser özi şart emas musiqaçi, lekin musiqaçi bölişi mumkin.

Musiqaçilar muayyan janrga ixtisoslaşişi mumkin, biroq köpçiligi turli uslublarda ijro etadi va janrlarni aralaştiradi. Ularning ijodiga madaniyat, könikmalar, hayotiy tajriba, ta'lim va ijodiy ustuvorliklar ta'sir qiladi. Musiqa yozib, uni çiqaradigan musiqaçi köpinça «yozuv artisti» (recording artist) deb ataladi.

Rus tilidagi manbaga köra, «musiqaçi» sözi (rusça «muzikant») Pyotr I davrida rus tiliga nemis tilidan özlaşgan. Nemis tiliga u örta asrlarda lotin tili orqali kirgan va qadimgi yunonça «musiqa (san'ati)» ma'nosidagi sözga borib taqaladi.

19-asr örtasida V. I. Dal bu sözni «musiqa bilan hunar sifatida şuğullanuvçi yoki uni biluvçi va havaskor» deb izohlagan. D. N. Uşakov luğatida musiqaçi — musiqa bilan san'at sifatida maxsus şuğullanuvçi şaxs, biror asbobda çaluvçi kasb egasi yoki havaskor; «qöşiqçi» ma'nosi esa eskirgan deb belgilangan. S. I. Ojegov musiqaçini musiqa asbobida çaluvçi artist, şuningdek şunday çaliş bilan şuğullanuvçi har qanday kişi deb ta'riflagan.

Manbalarda rasmiy ta'lim tizimi haqida ma'lumot yöq. Rus tilidagi manbada qayd etilişiça, yuqori kasbiy darajaga erişiş uçun musiqaçiga taxminan 10 000 soat maşğulot kerak. Magnit-rezonans tomografiya yordamida ötkazilgan tadqiqotda musiqaçilar miyasida musiqa bilan şuğullanmaydiganlarga nisbatan sezilarli tuziliş farqlari aniqlangan. Erkak musiqaçilarda kulrang moddaning nisbiy hajmi miya umumiy hajmining taxminan 40 foizini taşkil etgan (nazorat guruhida 36 foiz). Yuqori çakka egati hajmi 5,27 dan 6,34 sm³ gaça oşgan. Bu özgarişlar uzoq muddatli muntazam maşğulotlar bilan boğliq deb körsatiladi.