Ğaziza Jubanova

Ğaziza Axmetqizi Jubanova (1927–1993) — qozoq va sovet bastakori, pedagog va jamoat arbobi. 1981-yilda SSSR xalq artisti unvoniga sazovor bölgan.

Jubanova 1927-yil 2-dekabrda tuğilgan. Rus Vikipediyasi bu sanani keltirib, “boşqa manbalarga köra” tuğilgan yili 1928 ekanini ham qayd etadi. Tuğilgan joyi haqida ham ma'lumotlar bir xil emas: rus manbasida Janaturmis qişloği, inglizça manbada Aktyubinskdagi Jurun tumanidagi qişloq körsatilgan. U bastakor Axmet Jubanovning qizi, Alimuli qabilasining Şekti uruğidan çiqqan. Eri — teatr va kino rejissyori Azerbayjan Mambetov (1932–2009).

U Olmaotada maktabni tamomlab, Moskvadagi Gnesinlar nomidagi musiqa bilim yurtida öqigan (1949-yilda tamomlagan). Keyin P. I. Çaykovskiy nomidagi Moskva konservatoriyasida Yu. A. Şaporin sinfida kompozitsiyadan ta'lim olib, 1954-yilda bitirgan; 1957-yilda xuddi şu ustoz qoşida aspiranturani tugatgan.

1958-yildan Olmaota konservatoriyasida (hozirgi Qozoq milliy konservatoriyasi) dars bergan. 1975–1987-yillarda şu konservatoriyaning rektori bölgan, 1978-yildan professor. 1962–1968-yillarda Qozoğiston Bastakorlar uyuşmasi boşqarmasi raisi, 1962-yildan SSSR Bastakorlar uyuşmasi boşqarmasi a'zosi (uzbekça manbada kotibi) bölgan. Şuningdek, 1966-yilda KPSS XXIII syezdiga delegat, Qozoğiston KP MK a'zosi etib saylangan, “SSSR — Italiya” jamiyatining Qozoğiston bölimiga rahbarlik qilgan.

Şogirdlari orasida Almas Serkeboyev, Tolegen Muhammadjonov, Kuat Şildebayev, Adil Bestibayev va boşqalar bor. Uning ta'sirida folklor va kompozitorlik ijodiga oid dissertatsiyalar himoya qilina boşlagan. Jubanova oçerk va maqolalar muallifi ham bölgan, ma'ruzalari bilan SSSR, Italiya, Yaponiya va boşqa mamlakatlardagi simpoziumlarda qatnaşgan.

Bastakor jami 3 opera, 4 balet, 3 simfoniya, 3 konsert, 6 oratoriya, 5 kantata, 30 dan ortiq kamera asari, qöşiq va xor asarlari, spektakl hamda filmlarga musiqa, xalq qöşiqlari işlanmalarini yaratgan. 1958-yilda yozilgan skripka konserti Qozoğiston SSRda bu janrning boşlanişi bölgan.

Asarlari orasida „Enlik — Kebek“ (1975) va „Yigirma sakkiz“ (1981) operalari, „Oq quş afsonasi“ baleti, „Xirosima“ va „Qorağoz“ baletlari, „Jiger“ va „Oqsoq qulan“ simfonik poemalari, „Qahramonlik şe'ri“ bor. Otasi Axmet Jubanov tugallamay qoldirgan „Qurmanğozi“ radiooperasini 1970-yilda yakunlagan. „Abay“ (M. Avezov), „Ona Yer“ (Ç. Aytmatov) kabi spektakllarga musiqa yozgan, „Irtiş yovvoyi qirğoğida“, „Yuragingdan söra“, „Qöşiq qanotlari“ kabi filmlarga ham musiqa bastalagan.

U 1970-yilda Qozoğiston Davlat mukofoti (rus manbasida — Qurmanğozi nomidagi), 1964-yilda Qozoğiston Lenin komsomoli mukofoti laureati bölgan; Xalqlar döstligi (1977) va Mehnat Qizil Bayroq (1988) ordenlari bilan taqdirlangan. Qozoğiston SSR xalq artisti (1973) unvonini olgan.

1993-yil 13-dekabrda Olmaotada vafot etgan va Kensay qabristoniga dafn etilgan. Yaşagan uyining devorida xotira taxtasi örnatilgan, Olmaotadagi uyida Axmet va Ğaziza Jubanovlarning xotira muzey-kvartirasi oçilgan. Qozoğiston şaharlarida bir neça köça, Aktobedagi filarmoniya va bolalar san'at maktabi uning nomini olgan. 1988-yilda Respublika musiqa maktabida Ğaziza Jubanova nomidagi Davlat tor kvarteti tuzilgan.