Jiganov Nozib Gayazoviç

Nozib Gayazoviç Jiganov (1911–1988) — tatar kompozitori, pedagog va jamoat arbobi. Özbekça Vikipediyada u milliy kompozitorlik maktabi asosçilaridan biri, rus Vikipediyasida esa professional tatar musiqa san'atining asosçisi sifatida ta'riflanadi.

Jiganov 1911-yil 2 (15)-yanvarda Uralskda tuğilgan. Rus Vikipediyasiga köra, erta yetim qolib, bolalar uyida tarbiyalangan, musiqani ham öşa yerda örgana boşlagan. 1928-yilda singlisi yaşagan Qozonga keldi. 1931-yilda kompozitor A. S. Klyuçaryov maslahati bilan Moskvaga borib, Viloyat musiqa texnikumiga kirdi va 1935-yilda tugatdi. Söng konservatoriyada G. I. Litinskiy kompozitsiya sinfida öqidi va 1938-yilda tamomladi, keyin Qozonga qaytdi.

1937-yilda Tatariston davlat filarmoniyasi oçilganda uning Birinçi simfoniyasi ijro etilgan; bu tatar musiqasidagi uşbu janrning birinçi asari bölgan. 1939-yilda Tatar opera va balet teatrining oçilişida uning diplom işi — «Qoçqin» operasi qöyildi.

1944-yilda Tatariston hukumatiga Qozonda konservatoriya oçiş taklifini bergan. Qozon davlat konservatoriyasi 1945-yil 13-aprelda taşkil etilib, şu yilning iyunida Jiganov uning direktori etib tayinlangan. U orkestrovkadan dars bergan, 1953-yildan professor bölgan va konservatoriyaga umrining oxirigaça, 43 yil rahbarlik qilgan. 1939-yildan 1977-yilgaça Tatariston Kompozitorlar uyuşmasini boşqargan. 1948-yilda SSSR Kompozitorlar uyuşmasining birinçi syezdida delegat bölib, uning boşqaruv a'zosi etib saylangan; 1962–1988-yillarda uyuşma boşqaruvi kotibi bölgan. Bir neça çaqiriq Tatariston, RSFSR va SSSR (1966–1970) Oliy Kengaşlari deputati bölgan.

Rus Vikipediyasiga köra, u 8 opera, 3 balet, 16 simfoniya hamda kamer, vokal va çolğu asarlari muallifi. Ingliz Vikipediyasida simfoniyalar soni 15 deb körsatilgan. Operalari: «Qoçqin» (1939), «Irek» (1940), «Oltin soç» (1941), «Ildar» (1942), «Tyulyak» (1945), «Şoir» (1947), «Nomus» (1950), «Jalil» (1957). Baletlari: «Fatix» (1943), «Zyugra» (1946), «Ikki rivoyat» (1970). Şuningdek, «Tatar mavzularida syuita» (1949), «Nafisa» poemasi (1952), «Sabantuy» simfoniyasi (1968), «Respublikam» kantatasi (1960), fortepiano uçun asarlar va taxminan yuzga yaqin qöşiq, romans hamda xalq qöşiqlari qayta işlanmalari bor.

U SSSR xalq artisti (1957) va Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1981) unvonlariga sazovor bölgan. Tatariston (1939), RSFSR (1940) va Çuvaşiston (1961 yoki 1969) xizmat körsatgan san'at arbobi bölgan; Çuvaşiston böyiça yil manbalarda turliça berilgan. 1948 va 1950-yillarda Stalin mukofoti, 1970-yilda SSSR Davlat mukofoti laureati bölgan; ikki Lenin ordeni bilan ham taqdirlangan.

Özbekça Vikipediyada vafot joyi Qozon deb yozilgan, rus va ingliz manbalarida esa 1988-yil 2-iyunda Ufada, «Jalil» operasining yangi tahririni ijro etgan konsertdan söng vafot etgani aytiladi. Qozondagi Arsk qabristoniga dafn etilgan. 2001-yilda Qozon konservatoriyasiga uning nomi berildi (ingliz manbasida — 2000), uy-muzey oçildi, bir kiçik sayyora va Qozondagi köça uning nomini oladi.