Sodiqov Obid Sodiqoviç

Obid Sodiqoviç Sodiqov (1913–1987) — özbek kimyogar olimi, organik va bioorganik kimyo sohasidagi tadqiqotçi, jamoat arbobi. Özbekiston Fanlar akademiyasining akademigi va 1966–1984-yillarda uning prezidenti bölgan.

Obid Sodiqov 1913-yil 15-noyabrda (eski uslubda 2-noyabr) Toşkentda tuğilgan. 1937-yilda Örta Osiyo universitetini tugatgan. Rus tilidagi maqolaga köra, 1937–1939-yillarda Toşkent töqimaçilik institutida, 1939–1941-yillarda Özbek universitetida dars bergan; 1941-yildan Örta Osiyo (Toşkent) universitetida işlagan.

Uzbekça maqolaga köra, universitetda dotsent (1942–46), Ösimlik moddalari (keyinçalik tabiiy birikmalar) kimyosi kafedrasi mudiri (1946–74) va 1974-yildan ilmiy rahbar bölgan. Kimyo fanlari doktori (1946) va professor (1947) unvonlarini olgan. Toşkent Davlat Universiteti rektori sifatida 1958–1966-yillarda işlagan. Özbekiston Fanlar akademiyasi Kimyo institutiga 1946–1950-yillarda rahbarlik qilgan, 1947-yilda akademik bölgan. 1966–1984-yillarda akademiya prezidenti, 1973-yildan Bioorganik kimyo bölimi rahbari, 1977–1987-yillarda Bioorganik kimyo instituti direktori bölgan. SSSR Fanlar akademiyasining haqiqiy a'zosi (1972-yil 28-noyabrdan) va uning Prezidiumi a'zosi (1972–84) bölgan. Inglizça maqolaga köra, 1963–1967-yillarda Özbekiston SSR Oliy Kengaşi raisi lavozimida ham işlagan. U SSSR Oliy Kengaşining 9-çaqiriq deputati edi.

Sodiqov 1987-yil 21-iyulda Toşkentda vafot etgan va Çiğatoy qabristoniga dafn etilgan.

Asosiy ilmiy işlari organik va bioorganik kimyoga, asosan alkaloidlar kimyosiga oid. U Örta Osiyo ösimliklarini tekşirib, dipiridil, xinolizidin va izoxinolin qatoridagi 100 dan ortiq alkaloidni ajratgan, ularning tuzilişi, konformatsion holati va biogenetik özgarişlarini aniqlagan.

Uning rahbarligida ğöza bargi, çigiti, qobiği, guli va ğözapoyadan uglevodorodlar, spirtlar, kislotalar, sterinlar, flavonoidlar, gossipol va vitaminlar ajratib olingan. Anabazin gidroxlorid, gossipol, gossipol linimenti, megosin malhami kabi preparatlar sanoat miqyosida işlab çiqarilgan. Ğöza bargidan limon va olma kislotalarini ajratib olişning sanoat usuli işlab çiqilgan (1956). Uning maktabida ğözani vilt kasalligidan himoya qilişning kimyoviy va biologik usullari yaratilgan. Şuningdek, eukariotlar töqimalari genomining kooperativ aktivatsion modeli taklif etilgan.

U „Organik ximiya“ (1971) va „Organik ximiyadan praktikum“ (1973) darsliklari, öquv qöllanmalari hamda ilmiy va ommabop kitoblar muallifi. Rus tilidagi maqolada „Ximiya alkaloidov“ (1956), „Ximiya sredneaziatskoy flori“ (1973) kabi asarlari ham körsatilgan.

Sodiqov 1973-yilda Mehnat Qahramoni unvonini olgan, tört marta Lenin ordeni bilan, şuningdek Oktyabr Inqilobi, Mehnat Qizil Bayroği, Xalqlar döstligi ordenlari bilan taqdirlangan. 1960-yilda Özbekistonda xizmat körsatgan fan va texnika arbobi bölgan, Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureatidir. 2002-yilda vafotidan keyin „Buyuk xizmatlari uçun“ ordeni bilan mukofotlangan.

Bioorganik kimyo institutiga uning nomi berilgan (1988). Toşkentdagi 249-maktab, Sobir Rahimov tumanidagi mahalla va Şayxontohur tumanidagi bir köça ham uning nomi bilan ataladi.

Uzbekça maqolada Töqimaçilik institutidagi iş körsatilmagan; inglizça maqolada esa u universitetni „Doktor nauk“ darajasi bilan tugatgan deyilgan, boşqa manbalarda bu tasdiqlanmaydi.