kimyogar

Kimyogar — kimyoni örganiş böyiça ilmiy tadqiqotlar olib boradigan olim. Kimyogarlar moddaning tarkibi va xossalarini molekulalar hamda atomlar darajasida örganadilar.

Kimyogarlar moddalar nisbatlarini, kimyoviy reaksiya tezligini va boşqa kimyoviy xossalarni diqqat bilan tekşirib ölçaydilar. Ular öz bilimlaridan noma'lum moddalarning tarkibi va xossalarini aniqlaş, foydali tabiiy moddalarni köp miqdorda köpaytiriş va sintez qiliş, şuningdek, yangi sun'iy moddalar va foydali jarayonlarni yaratiş uçun foydalanadilar. Kimyogar kimyoning har qanday kiçik fani böyiça ixtisoslaşişi mumkin.

Materialşunoslar va metallurglar kimyogarlar bilan bir xil bilim va könikmalarga ega. Kimyo muhandislari asosan yirik va tejamkor kimyo zavodlarini loyihalaş, quriş va baholaş bilan şuğullanadi; ular sanoat kimyogarlari bilan yangi jarayonlarni işlab çiqişda hamda kimyoviy mahsulotlarni tijorat miqyosida işlab çiqariş usullarida birgalikda işlaydi.

Ingliz tilidagi Hamdöstlik mamlakatlarida farmatsevtlar köpinça kimyogarlar deb ataladi. Kimyogarlarning asosiy iş beruvçilari — akademik institutlar, sanoat (ayniqsa kimyo va farmatsevtika sanoati) hamda davlat laboratoriyalari. Manbalarda kimyogarlar sud ekspertizasi, atrof-muhitni baholaş, universitetlarda dars beriş kabi sohalarda ham işlaşi aytilgan.

Kimyoning ildizlari yoniş hodisasi bilan boğliq bölişi mumkin. Olov bir moddani boşqasiga aylantiruvçi sirli kuç sifatida insoniyatni qiziqtirgan. Oltin qimmatbaho metallga aylangaç, köpçilik boşqa moddalarni oltinga aylantiriş yölini izlay boşlagan va bu alkimyo deb nomlangan ilk fanning paydo bölişiga olib kelgan.

«Kimyogar» sözi lotinça çimista sözidan olingan va alçimista (alkimyogar) sözining qisqartmasi hisoblanadi. Alkimyogarlar zamonaviy kimyoning rivojlanişiga olib kelgan köplab kimyoviy jarayonlarni kaşf etgan. 1783-yilda Antuan Lavuazye massaning saqlaniş qonunini ixtiro qildi. Dmitriy Mendeleev kimyoviy elementlarning davriy sistemasini yaratdi. 1901-yilda ta'sis etilgan kimyo böyiça Nobel mukofoti kimyoviy kaşfiyotlar haqida ma'lumot berib kelmoqda.

Kimyogarni işga qabul qilişda odatda kamida kimyo böyiça bakalavr darajasi talab qilinadi; tadqiqotçilar uçun köpinça magistr yoki falsafa doktori (PhD) darajasi kerak. Bakalavriat dasturlarida kimyo bilan birga matematika va fizika ham öqitiladi, çunki kimyo «markaziy fan» deb ham ataladi. Magistratura va undan yuqori darajalarda talabalar biokimyo, yadro kimyosi, organik, noorganik, polimerlar, analitik, fizik, nazariy, kvant, atrof-muhit kimyosi va termokimyo kabi sohalarga ixtisoslaşadi. Ba'zi lavozimlar uçun doktoranturadan keyingi tajriba ham talab qilinişi mumkin.

Kimyo bilan boğliq, ammo kimyo darajasini talab qilmaydigan işlarni bajaruvçilar kimyoviy texniklar deyiladi. Kimyoviy texnolog texnikka qaraganda köproq bilim va tajribaga ega bölib, tahlil asbob-uskunalarini boşqariş bilan şuğullanadi, xomaşyo, oraliq va tayyor mahsulot sifatini tahlil qiladi hamda atrof-muhit sifatini nazorat qilişda iştirok etadi.