Ernst Otto Fişer
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ernst Otto Fişer (1918-yil 10-noyabr, Solln — 2007-yil 23-iyul, Myunxen) — nemis kimyogari, metallorganik birikmalar kimyosi sohasidagi kaşfiyotlari uçun 1973-yilda kimyo böyiça Nobel mukofotiga sazovor bölgan olim. Inglizça Vikipediyaga köra, u Myunxenning Solln dahasida tuğilgan (ÖzME'da tuğilgan joyi «Solna» deb berilgan).1
Hayoti
13Inglizça Vikipediyaga köra, Fişerning otasi Karl Fişer Myunxen texnika oliy maktabida fizika professori bölgan. 1937-yilda gimnaziyani bitirgan Fişer harbiy xizmatni ötayotganda Ikkinçi jahon uruşi boşlanib, Polşa, Fransiya va Rossiyadagi janglarda qatnaşgan. 1941-yil oxirida, öqiş uçun berilgan tatil davrida, Myunxen texnika oliy maktabida kimyoni örgana boşlagan. Uruşdan söng asirlikdan ozod etilib, tahsilini davom ettirgan.
ÖzME'ga köra, Fişer Myunxen oliy texnika maktabini tugatgaç, 1949-yildan şu yerda işlagan, 1964-yildan professor bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u 1952-yilda Valter Xiber rahbarligida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan, 1964-yilda esa noorganik kimyo kafedrasini boşqargan. Şu yili Bavariya Fanlar akademiyasi a'zosi, 1969-yilda «Leopoldina» Nemis tabiatşunoslar akademiyasi a'zosi etib saylangan.
Ilmiy işlari
13Fişerning tadqiqotlari metallorganik birikmalar — metall atomi uglerod bilan bevosita boğlangan moddalar kimyosiga bağişlangan. Inglizça Vikipediyaga köra, u ferrotsenning ilgari taklif qilingan tuzilişiga e'tiroz bildirib, uning aslida «sendviç» tuzilişga ega ekanini körsatgan, nikelotsen va kobaltotsen komplekslarini olgan. Fişer dibenzolxrom birikmasini ajratib olib, «sendviç» komplekslarning butun bir yangi sinfini oçib bergan.
ÖzME'ga köra, olim texnetsiy va plutoniydan kaliforniygaça bölgan transuran elementlarning metallorganik hosilalarini sintez qilgan hamda uglerod bilan 5f elektron qobiqli metallar orasida kimyoviy boğ hosil bölişi mumkinligini isbotlagan. U ilk bor oraliq metallarning barqaror karben komplekslarini olgan (1964) va keyinroq karbin komplekslarini sintez qilgan (1973). Bu birikmalar bugungi kunda Fişer karbenlari va Fişer karbinlari deb ataladi.
E'tirof
131973-yilda Fişer ingliz kimyogari Jefri Uilkinson bilan birgalikda «sendviç» deb ataluvçi metallorganik birikmalar kimyosiga oid kaşfiyotlari uçun kimyo böyiça Nobel mukofotini olgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u 450 ga yaqin ilmiy maqola e'lon qilgan, köplab şogirdlar tayyorlagan, dunyoning turli universitetlarida ma'ruzalar ögan. Olim 2007-yil 23-iyulda Myunxenda vafot etgan; öşa paytda u Nobel mukofotining eng keksa tirik nemis laureati edi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ernst Otto Fişer // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3205 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAErnst Otto Fişer. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3205
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3205
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Ernst Otto Fischeren.wikipedia.org
- 2ÖzME, 9-jild, 176–177-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 176–177-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.