Sulaymon Yudakov

Sulaymon Aleksandroviç Yudakov (1916-yil 14-aprel, Qöqon — 1990-yil 5-noyabr, Toşkent) — kompozitor, Özbekiston xalq artisti (1976). 1944-yilda Tojikiston SSR madhiyasining kuyini bastalagan; bu kuy Tojikistonning hozirgi madhiyasi asosini taşkil etadi.

Yudakov 1916-yilda Qöqonda buxorolik yahudiylar oilasida tuğilgan. Ön ikki yoşida ota-onasidan ayrilib, Qöqon bolalar uyida tarbiyalangan. Bu yerda musiqa bilan birinçi tizimli şuğullana boşlagan: nota yozuvi, balalayka, mandolin, gitara va puflama çolğu asboblarini çalişni örgangan. Uning birinçi musiqa öqituvçisi Mixail Genrixoviç Naygof bölgan. Inglizça Vikipediya ma'lumotiga köra, u bolalar uyida uç yil turgan.

1932-yilda Moskvadagi P. I. Çaykovskiy nomidagi konservatoriyada fleyta sinfida öqişni boşlagan. Özbekça maqolada bu musiqa fakulteti, rusça va inglizça maqolalarda esa rabfak (işçilar fakulteti) deb körsatilgan. 1939-yilda R. M. Glier sinfida kompozitsiya bölimi talabasi bölgan. 1941-yilda uruş boşlanişi bilan öqişni töxtatib, Toşkentga qaytgan.

Uning Tojikiston filarmoniyasi badiiy rahbari bölgan davri özbekça maqolada 1943–1944-yillar, inglizça maqolada esa 1943–1946-yillar deb berilgan. 1990-yil 5-noyabrda vafot etgan va Toşkentdagi Buxoro-yahudiy qabristoniga dafn etilgan.

1944-yilda Tojikiston SSR madhiyasining kuyini yozgan. 1945-yilda „Farzand“ musiqali dramasini yaratgan. Uruşdan keyin „Şarq şe'ri“ (skripka va pianino uçun), skripka, violonçel va pianino uçun fantaziya hamda ikki fortepiano uçun „Raqs syuitasi“ni yozgan. Syuita uç qismdan iborat: „Xorazm bayrami yurişi“, „Ozarbayjon lirik raqsi“, „Farğona raqsi“.

1958-yilda birinçi özbek hajviy operasi „Maysaraning işi“ni yozgan. U 1959-yilda Navoiy nomidagi teatrda sahnalaştirilgan va katta muvaffaqiyat qozongan. Opera 9 tilga tarjima qilingan, Moskvada 1960-yilda, Polşaning Lodz şahrida 1975-yilda, şuningdek Aşxobod, Duşanba, Bişkek, Ufa va boşqa şaharlarda qöyilgan. 1967-yilda birinçi özbek hajviy baleti „Nasriddin yoşligi“ni yaratgan.

Muallifning asarlari orasida „Jonli alanga“ baleti, „Mening Vatanim“, „Muborakbod“, „Alyor“ kantatalari, 6 qismli „Mirzaçöl“ vokal-simfonik syuitasi, poemalar, romanslar, kamer asarlar, dramatik spektakllar va kinofilmlar uçun musiqa bor. „Dugonalar“, „Davra qöşiği“, „Jon Özbekiston“, „Karnaval valsi“ qöşiqlari ommalaşgan.

Davlat mukofoti (1951; rusça maqolada — „Mirzaçöl“ syuitasi uçun Stalin mukofoti uçinçi darajasi), Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti (1977), Özbekiston xalq artisti unvoni (1976). Rusça maqolada yana Özbekiston SSR xizmat körsatgan san'at arbobi (1961), Mehnat Qizil Bayroği (1959) va „Hurmat belgisi“ (1951) ordenlari qayd etilgan.

2008-yil dekabr boşida Toşkentda, Y. Ğulomova köçasi 69-uydagi Özbekiston Bastakorlar uyida Sulaymon Yudakov uy-muzeyi oçilgan. Muzey madaniyat va san'at sohasida tadqiqotlar olib boriş, anjumanlar va konsertlar ötkaziş, kitob va albomlar naşr etiş kabi vazifalarni bajaradi. Kompozitor haqida V. Plungyan tomonidan kitoblar çop etilgan (1979, 2003).