Aqtöbe viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Aqtöbe viloyati (özbekça Vikipediyada «Oqtöba viloyati») — Qozoğistonning ğarbiy qismidagi viloyat. Aslida u aholi punkti emas, ma'muriy-hududiy birlik; ma'muriy markazi — Aqtöbe şahri.
Tarixi
13Rus tilidagi Vikipediyaga köra, miloddan avvalgi 2-ming yillikda hududda andronov (alakul) qabilalari yaşagan. 8–10-asrlarda qipçoq, kimak va öguz turkiy qabila ittifoqlari yaşagani yozma manbalarda qayd etilgan. Keyinçalik bu yerlar Möğullar imperiyasi, Oltin Örda va Qozoq xonligi tarkibiga kirgan; ğarbiy Qozoğiston yerlari Kiçik juzga tegişli bölgan.
1869-yil mayda Ilek va Qarğali daryolari qöşilgan joyda Aq-Tyube istehkomi qurilgan. Viloyat 1932-yil 10-martda Qozoq ASSR tarkibida taşkil etilgan, 1936-yilda Qozoq SSR tarkibiga, 1991-yildan mustaqil Qozoğiston Respublikasi tarkibiga kirgan. Özbekça maqolaga köra, 1992-yilgaça u Aktyubinsk viloyati deb atalgan. Inglizça Vikipediyada nomi qozoqça aq («oq») va töbe («tepalik») sözlaridan kelib çiqqani aytiladi.
Geografiyasi
13Viloyat maydoni 300 629 km² bölib, Qozoğiston hududining 11 foizini taşkil etadi va mamlakatdagi eng kattasi hisoblanadi. U ğarbda Kaspiy böyi pasttekisligi, janubda Ustyurt platosi, janubi-şarqda Turon pasttekisligi va şimolda Ural toğlarining janubiy tarmoqlari oraliğida joylaşgan. Hududning katta qismi balandligi 100–200 m bölgan tekislik; örta qismida Muğojar toğlari (eng baland joyi 657 m) bor. Şimolda Rossiyaning Orenburg viloyati, janubda Qoraqalpoğiston Respublikasi bilan çegaradoş.
Iqlimi keskin kontinental: yozi issiq va quruq, qişi sovuq. Yirik daryolari — Emba, Ör, Ilek, Irğiz, Uil, Törğay va Sağiz; 150 ga yaqin, asosan şör köl bor. Yirtqiç hayvonlardan böri va qarsak tulki uçraydi, jayran va sayğoq saqlanib qolgan.
Aholisi
13Özbekça Vikipediyaga köra, 2012-yilda aholi 786 349 kişi edi; yarmidan köpini qozoqlar taşkil qiladi, şuningdek rus, ukrain, tatar va boşqa millat vakillari yaşaydi. Inglizça manbada 2022-yil 1-iyunda aholi 909 673, rus manbasida 2025-yil 1-mayda 951,4 ming kişi deb berilgan. Aqtöbe şahrida 596 195 kişi yaşaydi.
Iqtisodiyoti
13Viloyatda konçilik, kimyo, ferroqotişma va maşinasozlik rivojlangan. Xromit, nikel-kobalt rudalari, fosforit, neft va tabiiy gaz zaxiralari bor. Inglizça Vikipediyaga köra, 2019-yilda yalpi hududiy mahsulotda sanoat uluşi 35,2 %, qişloq xöjaligi uluşi 5,1 % bölgan. Qişloq xöjaligida çorvaçilik (qoramol, qöy, eçki, yilqi, tuya) va ğallaçilik yetakçi. Viloyatdan Orenburg — Aqtöbe — Toşkent temir yöli va Aterov — Orsk neft quvuri ötadi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Inglizça Vikipediyaga köra, viloyatda 19 muzey, 2 teatr, 1 filarmoniya, 4 viloyat kutubxonasi va mamlakatdagi birinçi statsionar planetariy bor. Aqtöbe şahrida qozoq va rus drama teatri, qöğirçoq teatri, viloyat tarixiy-ölkaşunoslik muzeyi hamda Aliya Möldağulova nomidagi muzey faoliyat yuritadi. Qöbda tumanidagi Aliya qişloğida vatanparvarlik tarbiyasi markazi joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Aqtöbe viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/860 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAqtöbe viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/860
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/860
Raqamlarda
Aholi soni · 2022-yil
927 ming kişi
+2,3 %2021-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q485437wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q1491329wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.