Murşid

Murşid (arab. مرشد — yöl körsatuvçi) — tasavvufda tariqat odoblaridan saboq beruvçi pir, şayx va ustoz. Atama ruhiy yölboşçiga işora qiladi va Naqşbandiya, Qodiriya, Çiştiya, Şoziliya hamda Suhravardiya kabi söfiylik tariqatlarida köp qöllanadi.

Murşidning vazifasi şogirdini söfiylik yölida ruhan yönaltiriş va unga oğzaki yöl-yöriq berişdan iborat. Rus tilidagi manbada ham murşidning vazifasi murid (şogird)larga tasavvuf yölini örgatiş ekani aytiladi. Biroq arab tilidagi atamaning töliq ma'nosiga köra, «özi yölning oxiriga yetgan kişigina ruhiy rahbar» hisoblanadi.

Tasavvuf yöli şogirdning tanlagan murşidiga bay'at qilişi bilan boşlanadi; şundan keyin u murid deb ataladi. Qur'oni karimda bu bay'at haqida şunday deyiladi: «Albatta, senga bay'at qilayotganlar faqat Allohning Öziga bay'at qilmoqdalar. Allohning qöli ularning qöllari ustidadir» (48:10).

Tasavvufda ilohiy nurni murşid qalbidan şogirdga yetkaziş har qanday ilm manbasidan ustun hisoblanadi va ilohiylikka intilişning yagona töğridan-töğri yöli deb qaraladi. Murşidi komil akmal (Insoni komil) tuşunçasiga köra, yer yuzida hamişa Qutb yoki «Universal Inson» mavjud bölib qoladi; u Alloh taolo mavjudligining mukammal timsoli bölib, payğambar Muhammad (s.a.v.) izidan boradi.

Manbalarda murşid lavozimining paydo böliş tarixi haqida batafsil ma'lumot yöq. Rus tilidagi maqolada tasavvufning salafi hisoblangan islom ilohiyotçisi Hasan al-Basriga mansub gap keltiriladi: «Murşidi yöq kişining murşidi — şayton».

Murşid odatda bitta tariqat (ma'naviy yöl) uçun ustozlik qilişga ruxsat oladi. Har bir tariqat yoki silsilada bir vaqtning özida bitta murşid böladi va u ma'naviy tartib rahnamosi sanaladi. U xalifalik (örinbosarlik) yöli bilan şayx sifatida tayinlanadi: şayx şogirdlaridan birini xalifalikka öz vorisi deb e'lon qiladi.