Balanta
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Balanta (Balant, Bulanda yoki Bissau-Gvineya tili) — Ğarbiy Afrikada balanta xalqi sözlaşadigan, bir-biriga yaqin ikki Bak tilidan iborat guruh. Rus Vikipediyasida u atlantika tillaridan biri sifatida ta'riflanadi.
Tasnifi
13Balanta atlantika tillariga, ingliz Vikipediyasiga köra esa Bak tillariga kiradi. Rus Vikipediyasida unda ikki lahja — ganja va kentoxe ajratiladi, ular köpinça alohida tillar deb hisoblanadi. Ingliz Vikipediyasiga köra, hozirda balanta odatda ikki alohida tilga bölinadi: balanta-kentoxe va balanta-ganja.
Balanta-kentoxening (Kəntɔhɛ) şimoldagi lahjasi kentoxe, janubdagisi fora deb ataladi. Ethnologue Naga, Mane va Kantohe lahjalarini alohida tillar bölişi mumkin deb qayd etadi. Balanta-ganjaning lahjalari — fganja (ganja) va fjaalib (blip).
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Ganja lahjasi Senegalda, asosan Qozamans daryosining janubidagi Sedyu viloyatida tarqalgan. Rus Vikipediyasiga köra, 2015-yilda unda 96 ming kişi sözlaşgan. Ingliz Vikipediyasi 2006-yil uçun 86 ming kişi deb yozadi va Senegalning janubi hamda janubi-ğarbiy burçagini körsatadi.
Kentoxe lahjasi Gvineya-Bisauda tarqalgan. Rus Vikipediyasiga köra, 2016-yilda unda 354 ming kişi sözlaşgan, asosan mamlakat ğarbida. Ingliz Vikipediyasida sözlaşuvçilar soni qariyb 423 ming deyiladi: Gvineya-Bisaudagi şimoliy-markaziy va markaziy qirğoqda (2006-yilda taxminan 397 ming kişi, köpi Oyo viloyatida) hamda Gambiyada. Kentoxe tilida filmlar va Injilning ayrim qismlari yaratilgan.
Balanta-ganjada savodxonlik 1 foizdan past. 2000-yil sentabrida bu tilga Senegalda milliy til maqomi berilgan va şundan beri uni boşlanğiç maktabda öqitiş mumkin.
Yozuvi
13Senegal hukumati 2005-yilda lotin alifbosidagi yozuvni rasman tasdiqlagan (2005-yil 21-oktabrdagi 2005-979-sonli farmon). Alifbo quyidagi harflardan iborat: A, B, Ɓ, D, E, F, G, H, I, J, L, M, N, Ñ, Ŋ, O, P, R, S, T, Ŧ, U, W, Y. Senegalda balanta tilini arab yozuvida yozişning rasman tasdiqlangan tizimi ham mavjud.
Ingliz Vikipediyasiga köra, keskin va keskin bölmagan unlilar farqi keskin unlilar ustiga ötkir urğu belgisi qöyiş bilan körsatiladi. Old tomonidan burunlaşgan undoşlar undoşdan oldin mos burun tovuşini yoziş bilan beriladi (mp, nt, ñj). Jarangsiz undoşlar jarangli undoşlarni ikki marta yoziş bilan ifodalanadi (masalan, bb = /p/).
Xususiyatlari
13Balantada otning sinfiga boğliq holda kelişik old va qöşimçalari mavjud; ularni aniqlik artikli deb ham talqin qiliş mumkin. Jarangsiz [c k kp] tovuşlari faqat Gvineya-Bisau lahjasida eşitiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Balanta // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/151 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABalanta. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/151
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/151
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.