Tarixi Raşidiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tarixi Raşidiy — Mirzo Muhammad Haydar (Muhammad Haydar Doglat) qalamiga mansub, fors tilida yozilgan tarixiy asar. Kitob Möğuliston va unga qöşni ölkalar tarixini yoritadi.
Yaratilişi
13Özbek Vikipediyasiga köra, asar 1544—1546-yillarda Kaşmirda yozilgan. Rus Vikipediyasida kitob 16-asr örtalarida, Doglat amirlari yurtdan çiqarilgaç, Kaşmirda yakunlangani aytiladi. Muallif Yorkand xonligi davlat arbobi, harbiy sarkarda va şoir sifatida tilga olinadi. Asar nomini muallifning öz söziga köra çiğatoy xoni Abdurraşid şarafiga qöygan; Abdurraşid Möğul xonligida otasi Sulton Saidxondan keyin hukmronlik qilgan va uning buyruği bilan Muhammad Haydar vatanidan quvilgan.
Mazmuni
13Kitob ikki qism (daftar)dan iborat. Özbek Vikipediyasiga köra, birinçi qism Möğuliston xalqlari tarixini Tuğluq Temur (1348—1363) davridan Abduraşidxonning taxtga ötirişi (1533-y.)gaça yoritadi. Rus Vikipediyasiga köra, birinçi qismda Tuğluq Temurning Möğulistonda taxtga çiqişidan Abdurraşidxonning Yorkanddagi hukmronligigaça bölgan voqealar bayon etilgan. Bu qismda Tuğluq Temurning islomni qabul qilişi, Amir Temurning Möğulistonga yurişlari, Uvaysxon, Yunusxon va boşqa xonlar davri kabi mavzular bor.
Ikkinçi qism xotira tarzida yozilgan. U Möğuliston va qöşni davlatlar hamda xalqlar — şayboniy özbeklar, çiğatoylar, qozoqlar bilan munosabatlariga bağişlangan. Unda Boburning hayoti, Sulton Saidxon voqealari, Koşğar va Kaşmir tavsifi, Tibetga yuriş kabi bölimlar mavjud.
Asar Markaziy Osiyoning 14–15-asrlardagi ijtimoiy-siyosiy hayotiga oid ma'lumotlarga boyligi, Koşğar, Movarounnahr va Turkistonning 14–16-asr boşlaridagi siyosiy tarixini qamrab olgani bilan qimmatli. Ikkinçi qism Koşğar, Movarounnahr, Afğoniston va Şimoliy Hindistonning 16-asr birinçi yarmi tarixini örganişda asosiy manbalardan hisoblanadi.
Tarjima va naşrlari
13Asar uyğur, özbek va rus tillariga tarjima qilingan. Qisqartirilgan inglizça tarjimasi 1895-yilda Londonda naşr etilgan. A. Örinboyev, R. Jalilova va L. Epifanova rusça tarjimasini sözboşi va izohlar bilan 1996-yilda Toşkentda çop etgan. Özbekça naşri 2010-yilda Toşkentda çiqqan.
Turkiy tarjimalar haqida rus Vikipediyasida quyidagilar keltirilgan: V. V. Bartold Muhammad Sodiq Koşğariyning 18-asrdagi tarjimasi va 19-asr örtalaridagi Xötan tarjimasini ta'kidlagan. A. M. Muğinov fikriça, asar kamida uç marta turkiyga ögirilgan, eng qadimgisi 1747-yilda qilingan. Z. V. Toğan esa ayrim çiğatoyça nusxalarga tayanib, Haydar Mirzo asarni özi ham turkiy tilga ögirgan bölişi mumkinligini yozgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tarixi Raşidiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1627 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATarixi Raşidiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1627
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1627
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q12845339wikidata.org · 2 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.