Şajarayi turk
SaqlaşÖqiş: 1 daqiqa
„Şajarayi turk“ (şuningdek, „Şajarai turk va möğul“; tarjimasi: „Turkiy xalqlar va möğullar şajarasi“) — Abulğoziy Bahodirxon yozgan tarixiy asar. U turkiy til (eski özbek tili)da bitilgan.
Yaratilişi
13Asarning yoziliş sababini muallifning özi izohlagan: uning fikriça, otaaqalarining beparvoligi va Xorazm xalqining bevuqufligi tufayli Abdullaxon (Abdullaxon II) otalari bilan muallif otalari ajralgan joydan boşlab özlarigaça bölgan tarix yozilmagan. Muallif bu tarixni yozişni biror kişiga topşirmoqçi bölgan, ammo munosib kişi topolmagan va özi yozişga qaror qilgan.
Abulğoziy asarni yozişda ilgari bitilgan bir neça tarixiy asardan, xususan, Raşiduddinning „Jomeʼ uttavorix“i va Şarafuddin Ali Yazdiyning „Muqaddimayi Zafarnoma“sidan foydalangan.
Asar Abulğoziy Bahodirxonning vafoti sababli yakunlanmay qolgan. Uning öğli Anuşa Muhammadxon (1663—1687) topşiriğiga köra, urgançlik tarixçi Mahmud ibn Mulla Muhammad Zamon Urganjiy asarni ba'zi ma'lumotlar bilan töldirgan.
Mazmuni
13Asar mö'jaz muqaddima va 9 bobdan iborat. U 13–17-asrlardagi möğul va turk hukmdorlari haqidagi ma'lumotlarni, jumladan, Markaziy Osiyo xonliklari va Xiva xonligining muallif yaşagan davrgaça bölgan tarixini öz içiga oladi. Unda köplab etnografik ma'lumotlar hamda Xorazmning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoliga oid ma'lumotlar bor.
Boblar muallifligi böyiça: 7, 8 va 9-boblar (1644-yilgaça bölgan voqealar) Abulğoziy tomonidan yozilgan; 1 va 6-boblar hamda 9-bobning davomi (1644—1664) Mahmud ibn Mulla Muhammad Zamon Urganjiy qalamiga mansub.
Asar omma tuşunadigan tilda va ommabop usulda yozilgani bilan ajralib turadi. Voqealar ixçam bayon etilgan, ifoda izçil, voqealar latifa va rivoyat uslubida sodda va ravon tasvirlangan. Grammatik qurilişi va luğat tarkibi jihatidan manba xalq sözlaşuv tiliga yaqin.
Tarjima va naşrlari
13Asarning yettidan ortiq qölyozma nusxasi bizgaça yetib kelgan; ular Toşkent, Aşxobod va Sankt-Peterburgdagi fondlarda saqlanadi. Asar rus, fransuz va nemis tillarida naşr etilgan. Özbekça naşri Toşkentda 1992-yilda çop etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şajarayi turk // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1638 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞajarayi turk. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1638
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1638
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q42195516wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.