Tabaqoti Nosiriy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tabaqoti Nosiriy (forsça: طبقات ناصری) — Minxojiddin Sirojiddin Juzjoniy tomonidan fors tilida yozilgan, islom olami tarixiga bağişlangan asar. U 1260-yilda yozib tugallangan va Sulton Nosiruddin şarafiga nomlangan.
Yaratilişi
13Asar 1260-yilda tugallangan. Juzjoniy kitob ustida köp yillar işlagan va ma'lumotlariga havolalar keltirgan. Asar 23 tabaqadan iborat (rus va ingliz tilidagi manbalarda — 23 jild) bölib, sodda va tuşunarli uslubda yozilgan.
Juzjoniy asarni tuzişda hozirda saqlanib qolmagan kitoblardan foydalangan: Bayhaqiyning Sabuktegin hukmronligi haqidagi asari, Abulqosim Imadiyning «Tarixi mujadval»i va, ehtimol, Ibn Haysamning «Qissasi soniy» asari. Inglizça Vikipediyada qöşimça qilinişiça, u möğullar bosqinidan keyin Dehliga qoçib kelganlarning oğzaki hikoyalari hamda Hindiston, Eron va Markaziy Osiyoni boğlagan savdo yöllaridagi savdogarlar xabarlariga ham tayangan. U 1227-yilda Hindistonga köçişdan oldin Xurosonda möğul qöşinlariga qarşi turgan va şaxsiy tajribasidan ham foydalangan.
Mazmuni
13Asarning maqsadi Eron va Markaziy Osiyodan çiqqan musulmon sulolalarini tasvirlaş edi. U payğambarlardan boşlanib, ularning taqvosi va axloqini bayon qiladi, Muhammadning otasi Abdullohgaça davom etadi, söng Muhammad hayoti hikoya qilinadi. Juzjoniy özining diniy qaraşlari va islom hamda musulmon hukmdorlariga tarixiy yondaşuvini ham bayon etadi.
Kitobning katta qismi Ğuriylarga bağişlangan, ammo unda Sabukteginning hokimiyatga kelgunga qadar Ğaznadagi tarixi ham bor. Ayrim tabaqalar mazmuni:
- XI tabaqa: Sabuktegindan Xusrav Malikkaça bölgan Ğaznaviylar tarixi.
- XVII tabaqa: Ğuriylar va ularning Sulton Alouddin bilan yakunlangan tarixi (1215-yilda hokimiyatga kelişi qayd etilgan).
- XIX tabaqa: Ğuriy sultonlari Sayfiddin Suri va Qutbuddin Oybek tarixi.
- XX tabaqa: Oybek va Laknautining ilk tört hukmdori tarixi, ularning 1236-yilda Iltutmiş tomonidan mağlub etilişigaça.
- XXII tabaqa: 1227-yildan boşlab sultonlikdagi saroy amaldorlari, qömondonlar, viloyat hokimlari va vazir Balbanning dastlabki tarixi haqidagi biografik tabaqa.
- XXIII tabaqa: Çingizxon va uning 1259-yilgaça bölgan vorislari hamda möğullarning musulmonlarga qarşi vahşiyliklari haqida.
Inglizça Vikipediyaga köra, asar Odam davridan Abbosiylar davlati tanazzuligaça bölgan islom tarixiga qisqa şarh beradi, söng Markaziy Osiyo sulolalarini körib çiqadi. Unda Ğurning dastlabki hukmdorlari haqida öşa davrda tarqalgan rivoyatlarga tayanilgan. Xorazmşoh Alouddin Muhammadning Markaziy Osiyo va Erondagi hukmronligi zulmkor deb tasvirlanadi. 1258-yilda Bağdod talanişi va Xalifalik tugatilişi haqidagi bayoni 14-asr arab tarixçilari ma'lumotlari bilan tasdiqlanadi.
Ta'siri
13Juzjoniyning asari keyingi asrlarda sulolaviy tarixni yoziş şakliga asos solgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u keyinçalik arab tarixçilari uçun ham manba bölgan. Tabaqoti Nosiriy Bengalda 1229—1230-yillarda Dehli sultoniga qarşi Xaljiylar qözğoloni haqidagi yagona manbadir.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tabaqoti Nosiriy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1644 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATabaqoti Nosiriy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1644
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1644
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q5673407wikidata.org · 2 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.