Turkiston muxtoriyatining madhiyasi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Turkiston muxtoriyatining madhiyasi — Abdulhamid Çölpon yozgan «Ozod turk bayrami» şe'ri. U 1917-yilda Turkiston muxtoriyati e'lon qilinganidan keyin madhiya sifatida xalq orasida ijro etilgan.
Yaratilişi
131917-yil 26—29-noyabrda Qöqonda ötgan Umummusulmonlar qurultoyi Turkiston muxtoriyati hukumatining taşkil topganini e'lon qildi. Manbalarga köra, Çölpon muxtoriyatni olqişlovçi «Ozod turk bayrami» şe'rini birinçilardan bölib yozgan. Muxtoriyat e'lon qilinişiga bağişlangan namoyişda u nutq sözlab, badiha yöli bilan «Ollohu akbar» şe'rini ham aytgan; namoyiş iştirokçilari har bir satrdan keyin «Ollohu akbar!» deb jör bölgan.
Madhiya matni töliq özbek tilida yozilgan. Rus Vikipediyasiga köra, muxtoriyatda özbek tili bilan birga qozoq, qirğiz, fors (tojik) va rus tillari ham rasmiy maqomga ega bölgan, ammo madhiya özbek tilida yozilişi qaror qilingan: bu til eng köp sözlaşuvçiga ega bölgan va mintaqa xalqlari örtasida bir turdagi umumiy muloqot tili vazifasini bajargan. Madhiya uçun musiqa yaratiş rejalaştirilgan, biroq muxtoriyatning qisqa (72 kunlik) mavjudligi bunga imkon bermagan.
Mazmuni
13Şe'r «Köz oçing, boqing har yon!» misrasi bilan boşlanadi. Unda muxtoriyat olinganidan şodlik, huquq berilgani, taraqqiyga yöl oçilib, jaholatga yöl yopilgani ta'riflanadi. Naqarotda «Turkistonlik — şonimiz, Turonlik — unvonimiz, Vatan — bizning jonimiz, fido ölsun qonimiz!» deyiladi. Sönggi bandlarda «Turk beşigi — Turkiston» deb atalib, uning yeri oltin, toğlari kon, bolalari qahramon ekani aytiladi.
Tarjima va naşrlari
13Şe'r varaqa şaklida tarqatilgan; varaqalardagi matn arab-fors yozuvidagi özbek alifbosida bölgan. Rus Vikipediyasiga köra, matnni öşa davrdagi bir qança jadid gazeta va jurnallari ham çop etgan; özbek Vikipediyasi manba sifatida «Hurriyat» gazetasining 1917-yil 5-dekabr sonini körsatadi.
Varaqalardan biri Qöqonlik adabiyotşunos Ahmadjon Madaminov tomonidan topilgan (rus Vikipediyasiga köra, 1980-yillar oxirida qöqonlik keksalardan). Şe'r «Özbekiston adabiyoti va san'ati» gazetasining 1991-yil 20-sentyabr sonida izoh bilan e'lon qilindi. Matn uzunligi sababli keyingi yillarda qisqartirilgan variantlari paydo bölgan. Madhiya tojik (fors), qozoq, qirğiz, turkman va uyğur tillariga tarjima qilingan.
Ta'siri
13Madhiya keyinçalik xalq qöşiğiga aylanib, turli bayram va yiğinlarda ijro etilgan. Muxtoriyat bolşeviklar tomonidan tugatilgaç, u «aksilinqilobiy, millatçi va pantyurkistik» deb taqiqlangan; rus Vikipediyasiga köra, uni ijro etgan yoki varaqasini saqlagan ba'zi kişilar hibsga olingan, surgun qilingan yoki otilgan. Madhiya Turkiya, AQSH, Yevropa va Yaqin Şarqdagi Turkiston muhojirlari orasida keng tanilgan. 1991-yilda e'lon qilingaç, avval taqiqlangan bu madhiya keng jamoatçilikka ma'lum böldi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Turkiston muxtoriyatining madhiyasi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1650 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATurkiston muxtoriyatining madhiyasi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1650
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1650
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q25529275wikidata.org · 3 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.