Bunun
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Bunun (xitoyça: 布農語) — Tayvan orolidagi bunun xalqining tili. U avstroneziya tillar oilasining tayvan (formoza) tillari guruhiga kiradi. «Bunun» nomi luğaviy ma'noda «inson», «odam» degan ma'noni bildiradi.
Tasnifi
13Bunun avstroneziya oilasining tayvan tillariga mansub. Hozirda beşta lahjasi ajratiladi: isbukun, takbunuaz, takivatan, takibaka va takituduh. Li (1988) bu lahjalarni uç tarmoqqa — şimoliy, markaziy va isbukun (janubiy bunun) tarmoqlariga ajratadi. Rus tilidagi Vikipediyada takbunuaz va takivatan markaziy, takibaka va takituduh şimoliy tarmoqqa kiritilgan. Oltinçi lahja — takipulan — 1970-yillarda yöqolgan. Isbukun nufuzli lahja hisoblanadi va eng köp farqlanadi; eng konservativ lahjalar şimoliy tarmoqda. Şibata (2020) proto-bunun tilining qayta tiklangan şaklini taqdim etgan.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Bunun tili Tayvanning markaziy qismida, taroko tilining janubida tarqalgan. Ingliz tilidagi manbaga köra, u Nantou okrugidagi Renay tumanidan Taydung okrugidagi Yanping tumanigaça bölgan hududda gaplaşiladi. Isbukun lahjasi Nantou, Taydung va Gaoksyun hududlarida, takbanuaz Nantou va janubiy Xualyen okrugida, takivatan Nantou va markaziy Xualyenda, takituduh va takibaka Nantouda tarqalgan. Rus tilidagi manbada isbukun lahjasi markaziy tarmoqqa kiritilmagan, ingliz tilidagi manbada esa u asosan Tayvanning janubida gaplaşilişi aytilgan.
Bunun tili dastlab Nantou okrugidagi Sinyi tumani va uning atrofida sözlaşilgan. 17-asrdan boşlab bunun xalqi janub va şarq tomon kengayib, saaroa, kanakanavu va thao kabi boşqa etnik guruhlarni öziga singdirgan. Saaroa va kanakanavu guruhlari bunun tilini öz kundalik tili sifatida qabul qilgan. 2002-yildagi ma'lumotlarga köra, sözlaşuvçilar soni taxminan 38 000 kişi. 2017-yildan boşlab bunun tili Tayvanda rasman tan olingan 16 ta tubjoy xalq tilidan biridir.
Xususiyatlari
13Fonetika. Isbukun lahjasida /χ/ köpinça söz oxirida yoki undoşdan keyin, /h/ esa söz boşida va unlilar orasida uçraydi; boşqa lahjalarda bu örinlarda /q/ işlatiladi. Isbukun unlilar orasidagi uziliş tovuşini (/ʔ/) tuşirib qoldiradi. /e/ unlisi isbukun lahjasida uçramaydi.
Grammatika. Bunun — fe'l gap boşida keladigan til. Unda avstroneziya tipidagi fokus tizimi mavjud: gapning qaysi iştirokçisi (agent, undergoer yoki joy) fokusda ekani fe'ldagi old va keyin qöşimçalar bilan körsatiladi. Agent fokusidagi fe'l köpinça belgisiz yoki ma-, kamroq pa-, ka- bilan keladi; undergoer fokusi -un, joy fokusi -an qöşimçasi bilan ifodalanadi. Tilda yordamçi fe'llar sinfi juda katta: ular inkor, modallik, nisbiy vaqt, taqqoslaş, söroq sözlari va ba'zan sonlarni ifodalaydi.
Bunun agglyutinativ til bölib, 200 dan ortiq yasovçi qöşimçasi bor, ularning aksariyati old qöşimçalardir va köpçiligi boşqa söz turkumlaridan fe'l yasaydi. Ayrim old qöşimçalar (leksik yoki «oldindan keluvçi» qöşimçalar) oldingi yordamçi fe'lda ham takrorlanadi; bu xususiyat bunun va bir neçta boşqa tayvan tillarida uçraydi. Takivatan lahjasida oçiq sinflarga ot, fe'l va sifat, yopiq sinflarga körsatiş olmoşlari, şaxs olmoşlari, sonlar, örin, vaqt va holat sözlari, söroq sözlari hamda yordamçi fe'llar kiradi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Bunun // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/177 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABunun. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/177
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/177
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2002-yil
38 000 kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.