Rosneft

Rosneft (rus. «Rosneft», töliq nomi — «Neft kompaniyasi „Rosneft“» jamoat aksiyadorlik jamiyati) — ştab-kvartirasi Moskvada joylaşgan Rossiya neft-gaz kompaniyasi. Uning nazorat paketi davlatga qaraşli «Rosneftegaz» AJga tegişli.

Rosneft nomi birinçi marta 19-asr oxirida Saxalinda neft qidiruvi (1889) bilan boğliq holda tilga olinadi. 1991-yilda tarqatib yuborilgan SSSR Neft va gaz sanoati vazirligi negizida «Rosneftegaz» davlat neft kompaniyasi va «Rosneftprodukt» davlat konserni tuzildi; 1993-yilda ular «Rosneft» davlat korxonasiga birlaştirildi. 1995-yil sentabrda kompaniya aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi. 1990-yillarda «Rosneft» tarkibidan bir qator neft kompaniyalari va neftni qayta işlaş zavodlari ajratib olindi. 1990-yillarda kompaniyani Aleksandr Putilov (1993–1997), Yuriy Bespalov (1997–1998) va Sergey Bogdançikov (1998–2010) boşqargan.

2000-yillarning boşida kompaniya aktivlar ustidan nazoratni kuçaytiriş, qarz yukini kamaytiriş va Şarqiy Sibirda litsenziyalar olişga e'tibor qaratdi. 2001–2002-yillarda «Krasnodarneftegaz» qaytarib olindi (manbalarda yil turliça: rus tilidagi maqolada 2001, ingliz tilidagisida 2002), 2003-yil boşida «Şimoliy neft» kompaniyasi sotib olindi.

2004-yil 22-dekabrda «Rosneft» «Baykalfinansgrup»ni sotib oldi; u uç kun avval «YUKOS»ga tegişli bölgan «Yuganskneftegaz»ni auksionda yutgan edi. Ayrim baholarga köra, bu amaliyot neft-gaz sanoatini milliylaştirişga qaratilgan. 2007-yil mayda «Rosneft» «YUKOS» aktivlari auksionlarida, jumladan beşta neftni qayta işlaş zavodi va «Tomskneft», «Samaraneftegaz»ni yutib, Rossiyaning eng yirik neft kompaniyasiga aylandi. «Vedomosti» mutaxassislari hisob-kitobiga köra, bu aktivlar bozor narxidan 43,4 % arzonga olingan.

2006-yil iyulda kompaniya aksiyalarining dastlabki ommaviy joylaştirilişi (IPO) böldi: aksiyalar 7,55 dollardan sotildi, investorlar 1,38 mlrd aksiyani 10,4 mlrd dollarga sotib oldi. IPO Rossiya tarixidagi eng yirigi va jahonda jalb etilgan mablağ böyiça beşinçisi böldi; jismoniy şaxslar köp qatnaşgani uçun u «xalq IPOsi» deb ham ataldi.

2009-yil fevralda Xitoy bilan CNPC orqali yiliga 15 mln tonna neft yetkazib berişning 20 yillik şartnomasi va 25 mlrd dollarlik kreditlar böyiça kelişuvlar ma'lum böldi. 2010-yil sentabrda Eduard Xudaynatov Bogdançikov örniga prezident böldi; 2012-yil 23-mayda kompaniyani sobiq vazirlar mahkamasi raisi örinbosari Igor Seçin boşqara boşladi. 2012-yil oxirida «TNK-BP»ni sotib oliş e'lon qilindi, bitim 2013-yil 21-martda yakunlandi; BP öz uluşi evaziga «Rosneft» aksiyalarining 19,75 % ini oldi. 2016-yil oxirida 19,5 % paket Glencore va Qatar Investment Authority konsorsiumiga 10,2 mlrd yevroga sotildi. 2017-yil 26-sentabrda Gerxard Şryoder kuzatuv kengaşi raisi etib tasdiqlandi. 2019-yilda «Peterburg yoqilği kompaniyasi» töliq sotib olindi.

2014-yildan kompaniya Yevropa Ittifoqi, AQSH va boşqa bir qator davlatlarning sanksiyalari ostida.

Ingliz tilidagi manbaga köra, kompaniya neft va gazni qidiriş, qazib oliş, qayta işlaş, taşiş va neft mahsulotlarini sotiş bilan şuğullanadi. U 20 dan ortiq mamlakatda faoliyat yuritadi. 2013-yilda «Rosneft» dunyodagi eng yirik neft qazib oluvçi kompaniyaga aylandi.

Abxaziyada kompaniya 2009-yilda hamkorlik kelişuvi imzolagan, Gudauta litsenziya uçastkasida geofizik va geokimyoviy tadqiqotlar, 2D va 3D seysmik qidiruv ötkazgan. Kompaniyaning ma'lumotiga köra, u Abxaziyada neft mahsulotlari çakana savdosining yarmidan köpini ta'minlaydi. 2015-yil iyulda Abxaziya prezidenti Raul Xojimba şelfda qidiruv va qazib olişga qarşi çiqdi.

Venesuela PDVSA bilan hamkorlik 2010-yilda «Ruhr Oel» nemis kompaniyasi aksiyalarining 50 % ini sotib oliş bilan boşlandi; kompaniya Venesueladagi bir neça qöşma loyihada 40 % uluşga ega.

• 2012-yil oxirida kompaniyada taxminan 170 ming kişi işlagan.
• 2019-yilda sof foyda 805 mlrd rubl, tuşum 8,68 trln rubl bölgan.
• Forbes Global 2000 (2022) röyxatida kompaniya 81-örinni egallagan.

Kompaniyaning nazorat paketi davlatga qaraşli «Rosneftegaz» AJga tegişli; 2016-yildagi bitimdan keyin unda 50 % + 1 aksiya qolgan. 2012-yil 23-maydan prezident — Igor Seçin.