Honda

Honda Motor Co., Ltd. — Yaponiyaning mototsikl va avtomobil işlab çiqaruvçi xalqaro sanoat kompaniyasi. Boş qarorgohi Tokio şahrining Minato tumanida joylaşgan, şiori — «orzular kuçi» (The Power of Dreams).

Kompaniya asosçisi Soitiro Honda 1938-yilda piston halqalari işlab çiqarişdan tadbirkorlikni boşlagan. Rusça va inglizça manbalarga köra, u 1937-yilda Tōkai Seiki kompaniyasini oçgan; Toyota bilan şartnoma sifat pastligi sababli bekor bölgan, 1941-yilga kelib esa Honda Toyota talabiga javob beradigan halqalarni ommaviy işlab çiqara boşlagan. Uruşdan keyin u qolgan korxonani Toyotaga 450 ming yenaga sotib, 1946-yil oktyabrda Honda Texnik Tadqiqot Institutini taşkil etdi. Institut dastlab velosipedlarga örnatiladigan motorlar yasagan.

Taşkil etilgan yil haqida manbalar turliça ma'lumot beradi. Özbekça va rusça Vikipediya kompaniya 1948-yilda Soitiro Honda va moliyaçi Takeo Fujisava tomonidan taşkil etilgan, deydi (özbekça manbada 1948-yil 24-sentyabrda röyxatga olingan). Inglizça Vikipediya esa kompaniya 1946-yil oktyabrda asos solingan deb yozadi va Honda Motor Co., Ltd. 1949-yilda institut örnida tuzilganini qayd etadi.

1950-yilda Honda avvalgisidan ikki baravar kuçli tört taktli dvigatel yaratdi. 1954-yilga kelib kompaniya Yaponiya bozorining 15 foizini egalladi. 1958-yilda Super Cub taqdim etildi. 1959-yilda AQShda American Honda Motor Company şöba korxonasi oçildi. Birinçi avtomobillar — T360 pikap va S500 sport avtomobili — 1963-yilda işlab çiqarila boşlandi. Dunyodagi eng yirik mototsikl işlab çiqaruvçisiga aylangan yil haqida manbalar kelişmaydi: özbekça va rusça manbalarda 1967-yil, inglizçada 1964-yil körsatilgan. Honda Civic modeli özbekça manbada 1973-yilda, rusça manbada 1972-yilda taqdim etilgan deyiladi.

1986-yilda Acura brendi taşkil etildi va Honda robototexnika bilan şuğullana boşladi. 1990-yillarda AQSh bozori töyingaç, kompaniya yangi mamlakatlarda zavodlar oçdi. 2004-yilda GE bilan reaktiv dvigatellar işlab çiqaruvçi Honda Aero taşkil etildi, 2006-yilda Honda Aircraft Company oçildi. 2011-yil 11-martdagi zilzila kompaniyaga 45,7 milliard yen (500 million dollar) zarar yetkazdi. Inglizça manbaga köra, 2024-yil dekabrda Honda Nissan bilan birlaşiş böyiça memorandum imzolagan, 2025-yil fevralda muzokaralar töxtatilgan, biroq texnik hamkorlik davom etgan.

Özbekça Vikipediyaga köra, kompaniyaning asosiy bölimlari quyidagilar:

• Mototsikllar — mopedlardan sport modellarigaça, dvigateli 50–1800 sm³ bölgan mototsikllar va ATV.
• Avtomobillar — yengil avtomobillar, pikaplar va kiçik maşinalar (Accord, Civic, CR-V, Odyssey va boşqalar; Acura brendi ostida ham).
• Moliyaviy xizmatlar — kreditlar, lizing va dilerlarni moliyalaştiriş.
• Samolyotlar — Honda Aircraft Company biznes samolyoti HondaJet'ni işlab çiqaradi.
• Boşqa mahsulotlar — dvigatellar, generatorlar, nasoslar, maysazor va qor tozalaş texnikasi.

• 2016 moliyaviy yilida avtomobil bölimi daromadning 73 foizini (10,6 trln yen), mototsikl bölimi 12 foizini (1,8 trln yen), boşqa mahsulotlar 2 foizini taşkil etdi.
• 2016-yil 31-mart holatiga 1,8 milliard dona aksiya çiqarilgan.
• 2016-yilda Forbes Global 2000 röyxatida Honda 74-örinni egalladi.
• Yiliga 14 milliondan ortiq içki yonuv dvigateli işlab çiqariladi (rusça va inglizça manbalar).
• Işlab çiqarilgan mototsikllar soni: 2019-yil oxiriga 400 million (rusça manba), 2025-yil mayiga 500 million (inglizça manba).
• 2013-yilda tadqiqot va işlanmalarga daromadning taxminan 5,7 foizi (6,8 milliard dollar) sarflandi; öşa yili Honda AQShdan 108 705 ta avtomobil eksport qilib, 88 357 tasini import qildi.

Inglizça manbaga köra, boşqaruv raisi — Toşiaki Mikoşiba (2019-yil apreldan), prezident va boş direktor — Toşihiro Mibe (2021-yil apreldan). Aksiyalari Tokio va Nyu-York birjalarida, şuningdek boşqa birjalarda savdo qilinadi. 2016-yilda yirik aksiyadorlar: Japan Trustee Services Bank (6,4%), Mitsubishi UFJ Financial Group (6,4%), BlackRock (5,4%).

Oldingi prezidentlar: Soitiro Honda (1948–1973), Kiyoşi Kawashima (1973–1983), Tadasi Kume (1983–1990), Nobuxiko Kavamoto (1990–1998), Xiroyuki Yoşino (1998-yildan), Takeo Fukui, Takanobu Ito (2009–2015), Takahiro Xatigo (2015-yildan). Yoşinoning lavozimdan ketişi özbekça manbada 2004-yil, inglizçada 2003-yil deb körsatilgan; Fukui boşqaruvi mos ravişda 2004 yoki 2003-yildan 2009-yilgaça. Inglizça manbada Haçigo 2021-yilgaça rahbarlik qilgani yoziladi.