Saaroa

Saaroa (Hla'alua) — Tayvanning tub aholisi saaroa xalqi tili. U avstroneziya oilasining formoza tillari va janubiy tsou tillari guruhiga kiradi.

Saaroa janubiy tsou tillaridan biridir. Grammatik xususiyatlariga köra u formoza tillaridan biri bölgan tsou tiliga eng yaqin va proto-formoza tilidan juda erta ajralgan. Leksik va fonografik jihatdan tsou, kanakanabu va saaroa tillari tsou kiçik guruhini taşkil etadi. Rukai va «Quyi uç qişloq rukai» tillari ham, ehtimol, tsou tillariga kiradi.

Suhbat an'anasiga köra, tsou guruhi Yuşan hududidan kelib çiqqan. Taxminan 2000 yil avval guruh şimoliy va janubiy tsouga bölingan. Şimoliy tsou Nantszuysyen daryosi böylab ğarbga, janubiy tsou Laonung daryosi böylab pastga köçgan. Janubiy tsou taxminan 800 yil avval kanakanabu va saaroaga ajralgan.

Saaroa xalqi Kaosyun şahrining Taoyuan tumanidagi ikki qişloqda — Taoyuan va Kaoçungda yaşaydi (Zeitoun va Teng, 2014). Etnik aholi soni 400 kişi, ona tilida sözlaşuvçilar esa 10 nafardan kam. Til yöqoliş arafasida deb hisoblanadi. Ona tilida sözlaşuvçilar ham kundalik hayotda asosan mandarin yoki bunun tillaridan foydalanadi. Saaroa uçun faol sözlaşuv jamoasi qolmagan.

Saaroaning avvalgi yozma materiallarida lotin yozuvi qöllangan.

Tsou guruhi ilgari Tayvan markaziy qismining janubi-ğarbida ança keng hududni egallagan. Boşqa jamoalarning bosqini va yuqumli kasalliklar tufayli bu hudud hozirgi kiçik maydongaça qisqargan. 1990-yilda saaroa deyarli yöqolgan edi, bolalardan oz qismi bu tilda gapirgan. Bunun tili saaroa xalqining asosiy tiliga aylanib bormoqda, keksalarning köpi esa tayvança xokkien tilida gapiradi. Bunun tiliga ötiş bunun xalqi saaroa hududiga köçib kelgaç yuz bergan. Saaroa qöşni mantauran rukai tilidan köp söz özlaştirgan.

Saaroada 13 undoş (/p, t, k, ʔ, s, v, ts, m, n, ŋ, r, ɾ, ɬ/) va tört unli (/i, ɨ, u, a/) bor. Asosiy böğin tuzilişi — (C)V. Özlaşma sözlar köp; ularning bir qismi yapon mustamlakasi davrida (1895–1945) kirgan. Şuningdek, mandarin, tayvan janubiy min tili va qöşni tub xalqlar tillaridan, masalan, bunun tilidan ham söz olingan.

Tilda asosiy va ikkinçi darajali urğu farqlanadi, lekin ikkalasi ham ma'no farqlamaydi. Şu sababli saaroa ohang urğusi tili hisoblanmaydi. Takrorlaş (reduplikatsiya) juda unumli morfologik usul: u harakat fe'llari va sifat vazifasidagi elementlarga qöllanib, davomiylik, kuçaytiriş yoki takroriylik, kiçraytiriş va jamlik ma'nolarini beradi.

Otlar umumiy otlar, qarindoşlik atamalari, şaxs va jonsiz otlar, şaxs ismlari, örin va payt otlari kabi sinflarga bölinadi; bu sinflar kesişişi mumkin. Fe'llar ötimlilik sinflari, holat fe'llari va raviş fe'llariga ajraladi. Söz tartibi asosan kesim bilan boşlanadi; asosiy tartib — fe'l–ijroçi–obyekt.