Seediq
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Seediq (Sediq, Truku; ilgari Taroko deb yozilgan) — Tayvan şimolidagi toğlarda Seediq va Taroko xalqlari sözlaşadigan atayal tili.
Tasnifi
13Seediq atayal tillari (Atayalic) guruhiga kiradi. U uçta asosiy şevadan iborat (Tsukida, 2005): Truku, Toda (Tuuda) va Tgdaya (Tkdaya, Paran). Har bir şevada sözlaşuvçilar özlarini şevasining nomi bilan ataşadi, amis xalqi esa ularni «Taroko» deb ataydi.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Til Tayvan şimolidagi toğli hududlarda tarqalgan. Har bir şeva böyiça jamoa a'zolarining soni (til bilmaydiganlar bilan birga): Truku — 20 000, Toda — 2 500, Tgdaya — 2 500 kişi. Xitoy tilida Truku nomi 德路固 (Délùgù) şaklida yoziladi.
Yozuvi
13Amaliy imloda c va j harflari t va d tovuşlarining i va y dan keyingi böğiz-tanglay (palatal) allofonlarini bildiradi.
Xususiyatlari
13Fonologiya
Tilda 19 undoş va 4 unli fonema bor. Ikkita til orqa sirğaluvçi undoş (biri jarangsiz, biri jarangli) va bitta kiçik til portlovçi undoşi mavjud. Lab va tiş-milk portlovçilarida jaranglilik farqlanadi, til orqa va kiçik til qatorlarida esa faqat jarangsiz tovuşlar uçraydi. Uçta diftong bor: ay, aw, uy. Böğinlar C, CV yoki CVC tuzilişida böladi (ayrim undovlar bundan mustasno). Urğu odatda oxirgidan oldingi böğinga tuşadi; Truku şevasida esa oxirgi böğinga tuşadi.
Morfologiya
Seediq boşqa avstroneziy tillari kabi reduplikatsiyadan foydalanadi, masalan, köplik va özaro nisbat fe'llarini yasaşda. Bundan taşqari, köplab old va keyingi qöşimçalar mavjud, masalan, -an (egalik kelişigi) va ne-. Fe'lning uç nisbati bor: agent, maqsad va köçiriş nisbatlari. Fe'l törtta asosiy payt/mayl toifasiga ega, kelasi zamon me-, mpe-, mpe-ke- bilan ifodalanadi. Fe'lning beşta turlaniş sinfi bor.
Söz turkumlari
Truku Seediq tilida 11 söz turkumi ajratiladi: ot, fe'l, sifat (oçiq sinflar), son, olmoş, işora sözlari, raviş, boğlovçi, predlog, undov va gap oxiridagi yuklamalar (yopiq sinflar). Ot va fe'l öxşaş xatti-harakat qiladi, sifatni fe'lning kiçik turi deb hisoblaş mumkin.
Sintaksis
Söz tartibi fe'l–töldiruvçi–ega (VOS). Ega absolyutiv kelişikda turadi, nisbat affikslari esa qaysi argument ega bölişini körsatadi. Aniqlovçi aniqlanmişdan keyin keladi, boğlovçi elementlar yöq.
Sanoq sonlar
Birdan öngaça: kingal, deha, teru, sepat, rima, mataru, mpitu, maspat, mengari, maxal.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Seediq // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/186 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASeediq. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/186
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/186
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2008-yil
20 000 kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.