Puyuma
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Puyuma (pinuyumayan; xitoyça: 卑南語, Bēinányǔ) — Tayvanning tub aholisidan biri bölgan puyuma xalqining tili. Til Tayvanning şarqida tarqalgan.
Tasnifi
13Puyuma avstroneziya tillari oilasiga kiradi. Inglizça Vikipediyada u avstroneziya tillari içida eng uzoqlaşgan (divergent) tillardan biri sifatida tilga olingan va proto-avstroneziya qayta tiklanişlaridan taşqarida turişi aytilgan.
Tilning ikki lahjasi — nanvan va pinan — rus tilidagi Vikipediyada qayd etilgan. Ting (1978) böyiça içki tasnifda proto-puyuma lahjalari quyidagiça guruhlanadi: nanvan (asosiy tarmoq), pinaski–ulivelivek (pinaski va ulivelivek), rikavung hamda kasavakan–katipul (kasavakan va katipul). Nanvan lahjasi fonologik jihatdan nisbatan konservativ, grammatik jihatdan esa yangilikka boy hisoblanadi: u proto-puyumadagi jarangli portlovçi undoşlarni saqlab qolgan, ammo egalik va qaratqiç kelişiklarini bir şaklga keltirgan.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Puyuma tilida sözlaşadigan qişloqlar ikki guruhga bölinadi.
- Puyuma guruhi («bambukdan tuğilgan»): Puyuma (xitoyça Nanwang 南王) va Apapulu (Paosang 寶桑).
- Katipul guruhi («toşdan tuğilgan»): Alipai (Pinlang 賓朗), Pinaski (Hsia Pinlang 下賓朗; Puyuma/Nanwangdan 2 km şimolda joylaşgan va u bilan yaqin aloqada), Pankiu (班鳩), Kasavakan (Chienhe 建和), Katratripul (Çihpen 知本), Likavung (Liçia 利嘉), Tamalakaw (Taian 泰安) va Ulivelivek (Çulu 初鹿).
Sözlaşuvçilarning aksariyati keksa yoşdagilardir.
Xususiyatlari
13Fonologiya. Tilda 18 undoş (b, d, ɖ, g, j, k, l, ɭ, m, n, ŋ, p, r, s, t, ʈ, w, ʔ) va 4 unli (a, i, u, ə) bor. Teng /ɭ/ uçun ⟨lr⟩, /l/ uçun ⟨l⟩ belgisini işlatadi; rasmiy imloda bu qiymatlar almaştirilgan.
Morfologiya. Fe'llarda tört turdagi fokus mavjud: aktor fokusi (belgisiz, -em-, -en- (lab undoşlaridan keyin), me-, meʔ-, ma-), ob'ekt fokusi (-aw), referent fokusi (-ay) va instrumental fokus (-anay). Uç zamon-aspekt farqlanadi: tugallangan, tugallanmagan va kelasi. Ikki mayl bor: buyruq va da'vat-kelasi mayli. Tugallangan şakl va buyruq mayli maxsus belgisiz ifodalanadi; tugallanmagan şakl takrorlaş yoki -a- bilan, kelasi zamon takrorlaş (ba'zan faqat -a-) bilan, da'vat-kelasi mayl esa -a- bilan hosil böladi.
Sintaksis. Gapda fe'l odatda boşda keladi. Artikllar: i — birlikdagi şaxs artikli, a — birlikdagi noşaxs artikli, na — köplik (şaxs va noşaxs uçun).
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Puyuma // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/187 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAPuyuma. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/187
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/187
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2002-yil
8 500 kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.