Truku
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Truku, yoki Seediq (Sediq; ilgari «Taroko» deb yozilgan), Tayvanning şimoliy toğlarida seediq va taroko xalqlari sözlaşadigan atayal tillaridan biridir.
Tasnifi
13Seediq atayal tillari guruhiga kiradi. U uçta asosiy lahjadan iborat (Tsukida, 2005): Truku, Toda (Tuuda) va Tgdaya (Tkdaya, Paran). Har bir lahja vakillari özlarini lahjasining nomi bilan ataydi, amis xalqi esa ularning hammasini «Taroko» deb ataydi.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Til Tayvanning şimoliy toğlarida tarqalgan. Lahja vakillarining soni, tilni bilmaydiganlar bilan birga: Truku — 20 000, Toda — 2 500, Tgdaya — 2 500 kişi. Truku xitoyça 德路固 (Délùgù) deb yoziladi.
Yozuvi
13Amaliy imloda c va j harflari t va d tovuşlarining i va y dan keyingi tanglay variantlarini bildiradi. Materialda yozuv tizimi haqida boşqa ma'lumot yöq.
Xususiyatlari
13Fonologiya. Tilda 19 undoş va 4 unli fonema bor. Ikki tanglay-yumşoq sirğaluvçi undoş (biri jarangsiz, biri jarangli) va bitta tilça portlovçisi mavjud. Lab va tiş-milk portlovçilarida jaranglilik farqlanadi, yumşoq tanglay va tilça qatorlarida esa faqat jarangsizlari uçraydi. Uçta diftong bor: ay, aw, uy. Böğin tuzilişi C, CV yoki CVC; ayrim undovlarda CVCC. Urğu odatda oxirgidan oldingi böğinda, Truku lahjasida esa oxirgi böğinda bölib, bu CVCCV va CVCCVC tuzilmalarida birinçi unlining tuşişiga olib keladi (masalan, qduriq > pqdriqun).
Morfologiya. Boşqa avstronez tillari kabi, seediqda köplik va özaro nisbat kabi grammatik ma'nolar uçun takrorlaş (reduplikatsiya) qöllanadi. Şuningdek, köplab old va keyingi qöşimçalar bor: masalan, -an — egalik/oblik kelişik, ne- — ot egalik qilgan narsa. Fel uç xil nisbatga ega (agent, maqsad, uzatiş); otlar nisbat böyiça özgarmaydi. Tört asosiy aspekt/mayl toifasi bor: neytral, tugallangan (-en-), tasriflanmagan va undov (hortativ). Kelasi zamon me-, mpe-, mpe-ke- bilan ifodalanadi. Fellarning beşta turlaniş sinfi mavjud.
Söz turkumlari. Tsukidaga köra 11 ta söz turkumi bor: oçiq sinflar — ot, fel, sifat; yopiq sinflar — son, olmoş, işora sözlari, raviş, boğlovçi, kömakçi, undov va gap oxiri yuklamalari. Ot va fel öxşaş xulq körsatadi, sifatni fellarning kiçik turi deb qaraş mumkin.
Sintaksis. Söz tartibi — fel–töldiruvçi–ega (VOS). Ot birikmalarida aniqlovçi aniqlanmişdan keyin keladi, boğlovçi element (linker) yöq.
Sonlar. Sanoq sonlar: kingal (1), deha (2), teru (3), sepat (4), rima (5), mataru (6), mpitu (7), maspat (8), mengari (9), maxal (10).
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Truku // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/191 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATruku. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/191
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/191
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.