Nornickel

Nornickel (rus. «Nornikel», 2016-yilgaça — «Norilskiy nikel») — Rossiyaning toğ-metallurgiya kompaniyasi. Rus Vikipediyasiga köra, u dunyodagi eng yirik nikel va palladiy işlab çiqaruvçisi hisoblanadi.

1840-yillarda Aleksandr Middendorf ekspeditsiyasi Norilsk rudali hududida kömir borligini aniqladi. Keyinçalik Fyodor Şmidt Norilsk-1 konida kömir va yer yuzasidagi mis rudasini tasvirlab berdi. 20-asrda Nikolay Urvansev boşçiligidagi ekspeditsiyalar mis-nikel rudalari konini oçib, tadqiq qildi.

1935-yil 23-iyunda SSSR Xalq Komissarlari Soveti Norilsk toğ-metallurgiya kombinatini quriş töğrisida qaror qabul qildi. Qurilişda mahbuslar, jumladan Norillag mahbuslari işladi. 1939-yilda Kiçik metallurgiya zavodida birinçi mis-nikel şteyni olindi. 1960-yilda sulfidli mis-nikel rudalarining dunyodagi eng yirik koni — Talnax koni oçildi (rasmiy yil sifatida köproq şu yil körsatiladi).

1989-yil 4-noyabrda SSSR Vazirlar Soveti «Norilskiy nikel» davlat konserni tuziş töğrisida qaror qabul qildi. 1993-yilda konsern RAO «Norilskiy nikel» aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi. 1995-yilda Vladimir Potaninning ONEKSIMbanki garov auksionida ustav kapitalining 38 foizini oldi. Ingliz Vikipediyasiga köra, ikki yildan söng nazorat «Interros» xususiy kompaniyasiga ötdi.

2002-yilda kompaniya «Polyus» guruhini sotib oldi va oltin qazib oliş aktivlarini unga ötkazdi. 2007-yilda Kanadaning LionOre kompaniyasini sotib oliş uçun kuraşda ğalaba qozondi. 2016-yilda eng eski — 1942-yilda qurilgan Nikel zavodi muddatidan oldin yopildi, kompaniya nomi «Nornikel»ga özgartirildi. 2017-yilda Nornikel Rossiyadagi yagona nikel işlab çiqaruvçi böldi.

2020-yil 29-mayda Norilsk-Taymir energetika kompaniyasiga (Nornikelning şöba korxonasi) qaraşli IES-3da avariya yuz berdi. 2022-yil iyunida direktorlar kengaşi raisi etib Andrey Bugrov saylandi.

Kompaniyaning asosiy işlab çiqariş hududi — Sibir şimolidagi Norilsk–Talnax hududi. Ingliz Vikipediyasiga köra, kompaniyaning Kola yarimorolida (Nikel, Zapolyarniy, Monçegorsk), Finlyandiyaning Xarjavalta şahrida va Janubiy Afrikada ham aktivlari bor.

Nornikel nikel va palladiydan taşqari platina, mis, kumuş, oltin, kobalt va boşqa rangli metallar işlab çiqaradi. Manbalarda rodiy, iridiy, ruteniy, selen, tellur va oltingugurt ham sanab ötilgan. 2018-yilda kompaniya BASF bilan Xarjavaltadagi akkumulyator materiallari zavodiga nikel va kobalt yetkazib beriş haqida kelişdi.

• 2019-yilda: 229 ming tonna nikel, 499 ming tonna mis, 2,9 million unsiya palladiy, 0,7 million unsiya platina.
• Jahon böyiça uluş: nikel — 14 foiz, palladiy — 41 foiz, platina — 10 foiz.
• Tasdiqlangan va ehtimoliy zaxiralar: 6,5 million tonna nikel, 11,6 million tonna mis, 118 million troy unsiya platina guruhi metallari.
• 2020-yilda daromad 15,5 mlrd dollar, sof foyda 3,6 mlrd dollar.
• 2021-yilda daromad 856 mlrd rubl.
• 2019-yilda kompaniyada 75 mingdan ortiq xodim işlagan.

Kompaniya tarkibiga Norilskdagi Zapolyarniy filiali kiradi. Unga Kola toğ-metallurgiya kompaniyasi, «Gipronikel» instituti va Yenisey daryo kemaçiligi ham qaraşli. Ştab-kvartira Moskva-Sitidagi «Merkuriy» osmonöparida joylaşgan; 2014-yil oktyabrigaça Bolşaya Tatarskaya köçasida edi.

Ingliz Vikipediyasiga köra, 2021-yil mart holatida asosiy aksiyadorlar Potaninning Olderfrey Holdings Ltd (34,59 foiz) va Oleg Deripaskaning «Rusal»i (27,82 foiz) edi. 2022-yil iyunida Andrey Bugrov direktorlar kengaşi raisi etib saylandi, uç mustaqil direktor kengaşdan çiqdi. Rus Vikipediyasi materialida Vladimir Potanin kompaniya rahbari («glava») deb körsatilgan.