TSMC
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company) — Tayvanning yarimötkazgiç mahsulotlarini işlab çiqaruvçi va ularni şartnoma asosida tayyorlovçi kompaniyasi. Boş qarorgohi Sinçju şahrida, Sinçju ilmiy parkida joylaşgan.
Tarixi
13Kompaniya 1987-yilda Tayvan hukumati, Sanoat texnologiyalari tadqiqot instituti (ITRI) va xususiy investorlar hamkorligida taşkil etilgan. Uni Morris Çang yaratgan; maqsad ITRIda işlab çiqilgan yarimötkazgiç tadqiqotlarini tijoratlaştiriş edi. Ingliz tilidagi manbaga köra, TSMC dunyodagi birinçi ixtisoslaşgan yarimötkazgiç zavodi (foundry) bölgan.
1986-yilda Li Kwoh-ting Ijroiya yuan nomidan Morris Çangni ITRI prezidenti lavozimiga taklif qilgan. Texas Instruments va Intel Çangga rad javobi bergan; faqat Philips 58 million dollar ajratib, işlab çiqariş texnologiyasini uzatişga va intellektual mulkka litsenziya berişga rozi bölgan. Buning evaziga u TSMC uluşining 27,6 foizini olgan (manbaning boşqa joyida — 27,5 foiz). Tayvan hukumati Milliy taraqqiyot jamğarmasi orqali yana 48,3 foiz mablağ ajratgan, 20 foiz sakkizta xususiy kompaniyadan, qolgan 4,1 foiz esa Gomindan investitsiya tarmoğidan kelgan.
Birinçi boş direktor Jeyms Dayks (James E. Dykes) bir yildan söng ketgan, uning örniga Morris Çang boş direktor bölgan. Kompaniya Tayvan fond birjasida 1993-yildan röyxatga olingan; 1997-yilda Nyu-York fond birjasida röyxatga olingan birinçi Tayvan kompaniyasi bölgan. Rus tilidagi manbada 1994-yilda IPO ötkazilgani körsatilgan.
2020-yilgi RE100 taşabbusiga qöşilib, 2050-yilgaça 100 foiz qayta tiklanuvçi energiyadan foydalanişga va'da bergan. 2020-yil iyulida Huawei va HiSilicon'ga kremniy plastinalar yetkazib berişni töxtatişini tasdiqlagan. 2020-yillar boşidan Yaponiya va AQShda yangi zavodlar oçib, Germaniyada qurişni rejalaştirib, işlab çiqariş geografiyasini kengaytirgan.
Faoliyati (mahsulot va xizmatlar)
13TSMC fabless kompaniyalar uçun chiplar işlab çiqaradi. Mijozlari orasida Apple, Nvidia, AMD, Qualcomm, Broadcom, MediaTek, ARM, Marvell va boşqalar bor; Intel, NXP, STMicroelectronics, Texas Instruments kabi öz zavodlariga ega kompaniyalar ham işlab çiqarişning bir qismini unga topşiradi.
Ingliz tilidagi manbaga köra, TSMC 7 va 5 nanometrli işlab çiqarişni bozorga birinçi olib çiqqan va ASMLning EUV litografiyasini yirik hajmda birinçi tijoratlaştirgan. 5 nm texnologiyasi Apple A14 va M1 chiplarida qöllangan. Yöl xaritasida 2 nm (N2, N2P), 1,4 nm (A14) va 1 nm (A10) tugunlari bor; ular 2030-yilgaça paydo bölişi kutilmoqda.
Zavodlar: Yaponiyaning Kumamoto şahridagi JASM (Sony, Denso va Toyota bilan hamkorlikda) 2024-yil dekabrida ketma-ket işlab çiqarişni boşlagan; ikkinçi zavod qurilişi 2025-yil oktyabrida boşlangan, 2027-yilda işga tuşirilişi rejalaştirilgan. AQShning Arizona ştatidagi zavodda 4 nm plastinalar 2025-yil yanvarida işlab çiqarila boşlagan. Germaniyada Infineon, NXP va Bosch bilan zavod qurilmoqda, 2027-yil oxirida işga tuşişi kutilmoqda. Kompaniya AQShdagi WaferTech'ga ega va Singapurdagi SSMC qöşma korxonasida uluşi bor.
Raqamlarda
13- 2021-yil oxirida xodimlar soni — 65 000 dan ortiq.
- TrendForce ma'lumotiga köra, 2021-yil oxirida şartnoma asosidagi yarimötkazgiç işlab çiqariş bozoridagi uluşi — 52,1 foiz (Samsung — 18,3, UMC — 7 foiz). Ingliz tilidagi manba hozirgi uluşini taxminan 70 foiz deb körsatadi.
- 2020-yilda sof foyda — 17,60 mlrd dollar, yagona daromad — 45,51 mlrd dollar.
- 2020-yilda quvvat — yiliga taxminan 13 million 300 mm ekvivalent plastina.
- 1994-yildan beri daromadning yillik örtaça ösişi — 17,4 foiz.
- 2025-yil iyulida bozor kapitallaşuvi bir trillion dollardan oşgan (rus tilidagi manba).
- 2026-yilda Forbes Global 2000 röyxatida 31-örin.
Rahbariyati va tuzilmasi
13Morris Çang 31 yil rahbarlik qilib, 2018-yilda nafaqaga çiqqan; Mark Liu raisi, C. C. Wei boş direktor bölgan. Tayvan hukumati eng yirik yakka aksiyador, ammo kompaniyaning köp qismi xorijiy investorlarga tegişli. Kompaniya Xitoy, Hindiston, Yaponiya, Janubiy Koreya, Niderlandiya, AQSh va Tayvanda ofislarga ega.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)TSMC // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2030 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATSMC. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2030
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2030
Raqamlarda
Xodimlar soni · 31-dekabr 2021
65 152 kişi
+14,6 % (yaxşi)2020-yilga nisbatan
Daromad (tuşum) · 2021-yil
1,59 trln TWD
+18,5 % (yaxşi)2020-yilga nisbatan
Sof foyda · 2021-yil
597,1 mlrd TWD
+15,2 % (yaxşi)2020-yilga nisbatan
Umumiy kapital (öz mablaği) · 2021-yil
2,17 trln TWD
+17,2 % (yaxşi)2020-yilga nisbatan
Aktivlar · 2021-yil
3,73 trln TWD
+34,9 % (yaxşi)2020-yilga nisbatan
Bozor qiymati · 1-may 2025
AQSh dollari: 895,8 mlrd
+46,6 % (yaxşi)7-noyabr 2021ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q713418wikidata.org · 7 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.