Tromboflebit

Tromboflebit (yunonça «thrombos» — laxta, quyuq qon va «phleps», qaratqiç kelişigida «phlebos» — vena) — vena devorining yalliğlanişi bilan birga keçadigan va tomir böşliğini berkitib qöyadigan qon laxtasi (tromb) hosil böliş holati. Inglizça Vikipediya uni tromb bilan boğliq flebit, ya'ni vena yalliğlanişi deb ta'riflaydi. Kasallik köpinça oyoq venalarida uçraydi.12

ÖzME'ga köra, tromboflebit ba'zi yuqumli kasalliklar (masalan, terlama), venalarning jarohatlanişi oqibatida yoki tuğruqdan keyingi asorat sifatida paydo bölişi mumkin. Uning rivojlanişida qon oqimining sekinlaşuvi, qon ivuvçanligining oşişi va vena devoridagi özgarişlar asosiy rol öynaydi. Rusça Vikipediya bu sabablar qatoriga infeksiyani, qonning tromb hosil qilişga tuğma yoki orttirilgan moyilligini (trombofiliya), organizm reaktivligining pasayişini va qon tarkibining özgarişini ham qöşadi; kasallik turli operatsiyalar va xavfli ösmalar asorati bölişi ham mumkin.

Inglizça Vikipediyaga köra, uzoq vaqt harakatsiz qoliş, vena içiga uzoq muddat kateter qöyiş va tomirni ta'sirlantiruvçi moddalar yuboriş, varikoz kengaygan venalar, homiladorlik va tuğruqdan keyingi davr, keksa yoş, semizlik, yaqinda ötkazilgan jarohat yoki operatsiya, estrogen qabul qiliş xavfni oşiradi. Organizmning turli joylarida qayta-qayta paydo böladigan «sayyor» tromboflebit ba'zan me'da osti bezi saratoni kabi xavfli ösmalar bilan boğliq böladi.

Kasallik ötkir va surunkali, joylaşişiga köra yuza va çuqur venalar tromboflebitiga bölinadi. ÖzME'ga köra, oyoq çuqur venalarining ötkir tromboflebiti bir neça soat içida tösatdan boşlanadi: zararlangan vena böylab muskullar oğriydi, oyoq şişadi, bemorning ahvoli oğirlaşib, harorat 39 daraja va undan yuqoriga kötariladi, et uvuşadi. Ötkir davr ötgaç, kasallik surunkali şaklga ötişi mumkin; vena berkilib qolsa, oyoqda qon aylanişi qiyinlaşadi, şiş paydo böladi va venalar varikoz kengayadi.

Yuza venalarning ötkir yalliğlanişida teri osti venalari qattiq oğriydi, ammo oyoq şişmasligi ham mumkin. ÖzME'ga köra, yalliğlangan vena böylab oğriqli, qattiq tugunça paydo bölib, ustidagi teri qizaradi, tana harorati kötariladi, limfa tugunlari kattalaşadi.

ÖzME'ga köra, yuzdagi tromboflebit ayniqsa xavfli, çunki yalliğlaniş boş miyaga ötişi mumkin; kiçik çanoq venalari zararlanişi esa köpinça jigarga ta'sir qiladi. Keçiktirilgan hollarda abssess va flegmona rivojlanadi. Rusça Vikipediyaga köra, eng xavfli asorat — tromb yoki uning bir qismining uzilib, qon bilan öpka arteriyasiga borib tiqilişi (öpka arteriyasi tromboemboliyasi). Trombning yiringlab erişi va infeksiyaning qon orqali tarqalişi septik tromboflebit deyiladi; Inglizça Vikipediyaga köra, u davolanmasa septik şok va ölimga olib kelişi mumkin.

Rusça Vikipediyaga köra, taşxis qöyişda venalarni ultratovuş yordamida tekşiriş (doplerografiya, dupleks skanerlaş), kompyuter tomografiyasi va qon ivişini aniqlaydigan tahlillar qöllanadi. ÖzME belgilar paydo bölişi bilan şifokorga murojaat qiliş kerakligini, zararlangan joyni uqalaş yoki malham surtiş mumkin emasligini ta'kidlaydi. Davo kasallik bosqiçi va şakliga qarab tanlanadi: qon ivişini kamaytiruvçi dorilar, infeksiya bölganda antibiotiklar beriladi, oğir hollarda jarrohlik yöli bilan davolanadi. Vaqtida va töğri davolansa, bemor tez soğayadi.