Oxirat

Oxirat (arabça «al-oxira» — oxirgi, sönggi; dunyoning tugaşi) — dunyoviy hayotning nihoyasi va undan keyin boşlanadigan abadiy hayot haqidagi diniy tuşunça. Islomda oxiratga iymon keltiriş e'tiqodning asosiy rukunlaridan biri hisoblanadi. ÖzME'ga köra, oxirat haqidagi tasavvurlar barça dinlarda uçraydi, islomdagi qaraşlar esa yahudiylik, xristianlik va ayrim Şarq xalqlarining diniy rivoyatlari bilan qisman hamohang.1

Inglizça Vikipediyaga köra, islom ta'limotida qiyomat kuni, ya'ni hisob kuni kelganda bu ötkinçi dunyo — «dunyo» nihoyasiga yetadi, ölganlar qabrlaridan tiriltiriladi, Alloh har bir insonning qilgan amallari böyiça hukm çiqaradi: kimdir abadiy jannatga, kimdir dözaxga yuboriladi. Ölim borliqning oxiri emas, balki ötkinçi dunyodan abadiy dunyoga ötiş, degan qaraş islomni boşqa ibrohimiy dinlar — yahudiylik va xristianlik bilan yaqinlaştiradi.

ÖzME'ga köra, Qur'onda oxirat kuni bilan boğliq voqealar batafsil tasvirlangan: osmonning yorilişi, dengizlarning toşişi, insonlarning qayta tirilişi, söroqqa tortilişi, gunoh va savoblarning tortilişi hamda marhumlarning jannat yoki dözaxga jönatilişi. Inglizça Vikipediyada keltirilgan oyatlarda yer va toğlarning larzaga kelişi, toğlarning çangga aylanib sovrilişi, yulduzlarning xiralaşişi haqida söz boradi.

Inglizça Vikipediyaga köra, Qur'onda «al-oxira» sözi önlab marta tilga olinadi va köpinça «dunyo» bilan qarama-qarşi qöyiladi: dunyo — hozirgi, ötkinçi hayot, oxirat — keyingi, abadiy hayot. Bu ikki tuşunça inson tanlaşi lozim bölgan ikki axloqiy yöl sifatida talqin qilinadi. Ayni paytda Qur'on dunyoviy burçlarni ham e'tibordan çetda qoldirmaslikka da'vat etadi: «Bizga bu dunyoda ham, oxiratda ham yaxşilik ato et» mazmunidagi duo bunga misol. Musulmon ilohiyotçilari oxiratga iymonni adolatning töla qaror topişi bilan boğlaydi: bu dunyoda taqvodorlar köpinça azob çekadi, gunohkorlar esa farovon yaşaydi, haqiqiy mukofot va jazo esa oxiratda beriladi.

Inglizça Vikipediyaga köra, islomda ölim bilan qayta tiriliş orasidagi holat barzax («tösiq», «oraliq») deb ataladi. Köpçilik musulmonlarning e'tiqodiça, inson bu davrda qiyomatdan keyin uni kutayotgan mukofot yoki jazoning ta'mini his qiladi.

Musulmonlar e'tiqodiga köra, qiyomatdan oldin uning alomatlari namoyon böladi; ular kiçik va katta alomatlarga bölinadi. Inglizça Vikipediyaga köra, qiyomatning aniq vaqti noma'lum, uni faqat Alloh biladi. Oxirat haqidagi ta'limot Qur'on oyatlari va Hadislarga tayanadi va islom ilohiyotining muhim bölimini taşkil etadi.