Piyelonefrit

Piyelonefrit (yunonça «pyelos» — jom, tos va «nephros» — buyrak sözlaridan) — buyrak töqimasi va buyrak jomining, asosan bakteriyalar qözğatadigan yalliğlanişi. Faqat buyrak jomi zararlanganda piyelit deyiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, kasallikning asosiy belgilari — isitma va bel yoki yonboşdagi oğriq; köpinça köngil aynişi, siyganda oğriq va tez-tez siyiş ham kuzatiladi.1

Inglizça Vikipediyaga köra, uyda yuqtirilgan holatlarning taxminan 70–80 foizini içak tayoqçasi (Escherichia coli) keltirib çiqaradi; enterokokklar ham köp uçraydi, kasalxonada yuqqan holatlarda esa kök yiring tayoqçasi va klebsiyella kabi mikroblar ahamiyatli. Infeksiya köpinça siydik çiqariş yöllarining pastki qismidan — siydik qopi va siydik nayidan yuqoriga kötariladi, kamroq hollarda qon orqali buyrakka yetib keladi. ÖzME'ga köra, qon orqali yuqiş tananing boşqa joyidagi yiringli öçoqlar — tonzillit, angina, çirigan tişlar yoki çipqonlar bilan boğliq bölişi mumkin.

Siydikning erkin oqişiga tösqinlik qiluvçi holatlar xavfni oşiradi: siydik-toş kasalligi, prostata bezi adenomasi, siydik yöllarining tuzilişidagi nuqsonlar va kateterlar. ÖzME'ga köra, homiladorlikda kattalaşgan baçadon siydik naylarini ezib, kasallikka sabab bölişi, ilgari sezilmay kelgan surunkali piyelonefritni esa qözğatişi mumkin; bolalarda u köpinça gripp, zotiljam va boşqa nafas yöli kasalliklaridan keyin paydo böladi. Inglizça Vikipediya xavf omillari qatorida qandli diabet, avval ötkazilgan siydik yöli infeksiyalari va immunitetning susayişini ham sanaydi.

Kelib çiqişiga köra birlamçi va ikkilamçi, keçişiga köra ötkir va surunkali piyelonefrit farqlanadi. Birlamçida mikroblar buyrakka uzoqdagi infeksiya manbaidan keladi, ikkilamçi esa siydik yöllarining yalliğlanişi yoki tiqilişi fonida rivojlanadi.

ÖzME'ga köra, ötkir şaklga qaltiraş, yuqori isitma, kuçli terlaş, belning bir yoki ikki tomonidagi oğriq, köngil aynişi va qusiş, oğiz qurişi hamda muskullarning sirqirab oğrişi xos. Surunkali şakl esa yillar davomida deyarli belgisiz keçişi va faqat siydik tahlilida aniqlanişi mumkin; ba'zan beldagi kuçsiz oğriq, boş oğrişi va past isitma bilan namoyon böladi, vaqti-vaqti bilan kuçayib turadi. Davolanmagan surunkali piyelonefrit buyrak töqimasini asta-sekin yemiradi va ikkala buyrak zararlanganda buyrak yetişmovçiligi hamda uremiyaga olib kelişi mumkin.

Taşxis asosan klinik belgilarga tayanadi va siydik tahlili bilan tasdiqlanadi: siydikda leykotsitlar va bakteriyalar köpayadi. Inglizça Vikipediyaga köra, qözğatuvçini aniqlaş uçun siydikni ekiş muhim, ahvol yaxşilanmasa ultratovuş va boşqa tasviriy tekşiruvlar qöllanadi.

Asosiy davo — antibiotiklar; ularni tanlaşda mahalliy mikroblarning dorilarga çidamliligi va ekiş natijalari hisobga olinadi. Inglizça Vikipediyaga köra, ahvol odatda 48–72 soat içida yaxşilanadi, oğir hollarda bemor kasalxonaga yotqizilib, dorilar tomir orqali yuboriladi. Siydik oqişini toş yoki boşqa tösqinlik tösib qolgan bölsa, jarrohlik aralaşuvi kerak böladi. ÖzME surunkali şaklda şifokor nazorati, parhez, ya'ni dudlangan, ziravorli, konservalangan va aççiq taomlar hamda spirtli içimliklarni çeklaş, oş tuzini kamaytiriş zarurligini ta'kidlaydi.

Inglizça Vikipediyaga köra, har yili mingta ayoldan 1–2 tasi, mingta erkakdan esa yarimtaga yaqini piyelonefrit bilan kasallanadi; u köproq yoş ayollarda, söngra gödaklar va keksalarda uçraydi. Oldini olişda yetarli suyuqlik içiş, yuqumli kasalliklar va organizmdagi infeksiya öçoqlarini öz vaqtida davolaş muhim. ÖzME homilador ayollarga siydikni muntazam tekşirtirib turişni tavsiya qiladi.